CPTPP mở ra dư địa lớn cho xuất khẩu Việt Nam, song tỷ lệ tận dụng ưu đãi xuất xứ chưa đến 10%, đặt ra yêu cầu cấp thiết về chủ động nguồn nguyên liệu và tái cấu trúc chuỗi cung ứng.
Tỷ lệ tận dụng ưu đãi xuất xứ còn thấp
Sau hơn 7 năm thực thi, Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đã trở thành động lực quan trọng thúc đẩy thương mại của Việt Nam. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả hơn ưu đãi thuế quan từ hiệp định, doanh nghiệp không chỉ cần đáp ứng quy tắc xuất xứ mà còn phải chủ động tái cấu trúc nguồn cung, kết nối với nhà cung cấp trong khối và nâng cao khả năng chống chịu trước biến động thị trường.
Theo số liệu Bộ Công Thương công bố tại tọa đàm “Từ ‘Made in Vietnam’ đến ‘Made in CPTPP’: Tái cấu trúc nguồn cung để đáp ứng xuất xứ và tăng sức chống chịu”, năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và các thành viên CPTPP đạt 124,5 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt 70,6 tỷ USD. Dù vậy, mức độ tận dụng ưu đãi thuế quan vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của thị trường.
Tận dụng CPTPP: Chủ động nguồn cung, mở rộng dư địa xuất khẩu
Ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công Thương), cho biết năm 2025, tổng nhu cầu nhập khẩu của các thành viên CPTPP, không tính Việt Nam, đạt khoảng 4.250 tỷ USD. Trong khi đó, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang khối đạt hơn 70 tỷ USD, tương đương hơn 1% tổng kim ngạch nhập khẩu của các thị trường này.
Đáng chú ý, tỷ lệ tận dụng chứng nhận xuất xứ ưu đãi (C/O) CPTPP trong năm 2025 chưa đầy 10%. Điều này cho thấy doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa để khai thác lợi ích từ hiệp định.
Bà Trần Thanh Bình, Trưởng phòng Xuất xứ hàng hóa, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), cho biết khi CPTPP bắt đầu có hiệu lực năm 2019, tỷ lệ tận dụng C/O chỉ đạt khoảng 2% tổng kim ngạch xuất khẩu sang khối, trong bối cảnh mới có Canada và Mexico áp dụng hiệp định. Đến năm 2025, tỷ lệ này tăng lên khoảng 10%, tương đương hơn 6 tỷ USD kim ngạch.
Mặc dù kết quả đã cải thiện, doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn khi đáp ứng quy tắc xuất xứ ở một số ngành hàng. Điển hình là dệt may, với yêu cầu ba công đoạn kéo sợi, dệt và nhuộm phải được thực hiện tại các nước thành viên CPTPP đối với những mặt hàng thuộc quy tắc tương ứng.
Theo ông Ngô Chung Khanh, cần xác định cụ thể từng nhóm rào cản để có giải pháp phù hợp, từ quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn lao động, môi trường đến khả năng tiếp cận thông tin thị trường. Không phải mọi mặt hàng hay thị trường đều có yêu cầu giống nhau, vì vậy doanh nghiệp cần tìm hiểu điều kiện cụ thể trước khi xây dựng phương án xuất khẩu.
Tái cấu trúc chuỗi cung ứng để tận dụng CPTPP
Một lợi thế quan trọng của CPTPP là các quy tắc xuất xứ tạo điều kiện cho doanh nghiệp sử dụng nguyên liệu và kết nối các công đoạn sản xuất trong nội khối theo những tiêu chí của hiệp định. Nhờ đó, doanh nghiệp Việt Nam có thể nghiên cứu sử dụng nguyên liệu từ Australia, New Zealand hoặc các thành viên khác để phục vụ sản xuất hàng xuất khẩu, nếu đáp ứng đầy đủ quy tắc xuất xứ áp dụng cho từng mặt hàng.
Để phát huy lợi thế này, bà Trần Thanh Bình nhấn mạnh doanh nghiệp cần minh bạch hồ sơ nguyên liệu, quy trình sản xuất và các chứng từ liên quan. Việc xác định đúng quy tắc xuất xứ ngay từ đầu sẽ giúp doanh nghiệp lựa chọn nguồn cung phù hợp, hạn chế rủi ro khi đề nghị hưởng ưu đãi thuế quan.
Ở góc độ quản lý, ông Ngô Chung Khanh cho biết trong năm Việt Nam giữ vai trò Chủ tịch CPTPP 2026, Bộ Công Thương đang thúc đẩy kết nối giữa các thành viên trong lĩnh vực nguyên liệu, công nghiệp hỗ trợ, logistics và đầu tư. Việt Nam cũng phối hợp với Canada trong đối thoại giữa CPTPP và Liên minh châu Âu (EU), hướng tới tăng cường liên kết và đáp ứng nhu cầu đa dạng hóa chuỗi cung ứng.
Cùng với việc Vương quốc Anh gia nhập CPTPP, việc mở rộng kết nối thương mại với các nền kinh tế như Costa Rica, UAE và Argentina có thể mở ra thêm cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam. Để tận dụng hiệu quả những cơ hội này, doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược dài hạn, chủ động tìm kiếm đối tác và chuẩn bị nguồn cung phù hợp với yêu cầu xuất xứ cũng như đặc thù của từng thị trường.
Theo ông Khanh, tận dụng CPTPP không nên chỉ dừng ở việc xin C/O để hưởng thuế suất thấp hơn, mà cần trở thành chiến lược phát triển chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp cần xác định quy tắc xuất xứ tại thị trường mục tiêu, lựa chọn nguồn nguyên liệu phù hợp và chủ động tìm kiếm đối tác cung cấp nguyên phụ liệu, thay vì chỉ tập trung tìm kiếm khách hàng đầu ra.
Chuyển từ tư duy chỉ xuất khẩu sang chủ động nhập khẩu nguyên liệu và tăng cường liên kết nội khối sẽ giúp doanh nghiệp khai thác tốt hơn ưu đãi CPTPP. Đây cũng là hướng đi nhằm đa dạng hóa nguồn cung, nâng cao khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ và tăng sức chống chịu trước những biến động của thương mại toàn cầu.
Hà Hương /Doanh nghiệp và Hội nhập