Căng thẳng Mỹ - Iran leo thang khi Washington cảnh báo lập trường cứng rắn của Tehran, làm dấy lên lo ngại thỏa thuận ngừng bắn tạm thời có thể sụp đổ.
Mỹ thất vọng với thoả thuận của Iran
Theo The Guardian và Axios, Iran kêu gọi chấm dứt chiến tranh trên mọi mặt trận, bao gồm cả tại Lebanon, nơi đồng minh của Mỹ là Israel đang giao tranh với lực lượng Hezbollah. Tehran đồng thời nhấn mạnh chủ quyền đối với eo biển Hormuz, yêu cầu bồi thường thiệt hại chiến tranh và chấm dứt lệnh phong tỏa của hải quân Mỹ cùng một số điều kiện khác.
Phát biểu với báo giới tại Phòng Bầu dục, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng phản hồi của Iran đang đe dọa thỏa thuận ngừng bắn tạm thời giữa hai bên, đồng thời gọi đây là “thỏa thuận yếu nhất hiện nay”. Hãng tin CNN nhận định Tổng thống Mỹ “ngày càng thất vọng” với cách Iran xử lý các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt chiến tranh, cho rằng các nhà lãnh đạo Iran đã “thay đổi quan điểm” khi các bên dường như đã đạt được điểm đồng thuận.
Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh EPA
Theo các nguồn tin, trong nội bộ chính quyền Mỹ đang xuất hiện những quan điểm khác nhau về cách tiếp cận vấn đề Iran. Một số quan chức, trong đó có các đại diện của Lầu Năm Góc, ủng hộ phương án cứng rắn hơn, bao gồm tiến hành các cuộc tấn công có mục tiêu nhằm làm suy yếu vị thế của Iran và gây sức ép buộc Tehran quay lại bàn đàm phán. Trong khi đó, một số nhân vật khác tiếp tục thúc đẩy giải pháp ngoại giao.
CNN cho biết ngày 11/5, ông Trump đã họp với các quan chức an ninh quốc gia tại Nhà Trắng để thảo luận về các lựa chọn tiếp theo. Một số trợ lý của Tổng thống Mỹ cho biết ông đang “nghiêm túc xem xét” khả năng nối lại các hoạt động quân sự quy mô lớn nhằm vào Iran.
Ông Mohammad Bagher Ghalibaf, Chủ tịch Quốc hội Iran đồng thời là nhà đàm phán hàng đầu của nước này, khẳng định quân đội Iran sẵn sàng đáp trả thích đáng mọi hành động gây hấn và Tehran “đã chuẩn bị cho mọi phương án”. Bộ Ngoại giao Iran cũng tuyên bố các đề xuất của nước này, trong đó có việc công nhận chủ quyền đối với eo biển Hormuz, là “hợp lý” và “hào phóng”.
Iran nêu điều kiện nối lại đàm phán với Mỹ
Trong một diễn biến liên quan, tờ Anadolu Ajansı ngày 12/5 dẫn một nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết Iran đã đưa ra 5 điều kiện “tối thiểu” để tham gia vòng đàm phán thứ hai với Mỹ nhằm chấm dứt xung đột tại Trung Đông.
Các điều kiện bao gồm chấm dứt chiến sự trên mọi mặt trận, đặc biệt tại Lebanon; dỡ bỏ các lệnh trừng phạt; giải phóng các tài sản Iran bị phong tỏa; bồi thường thiệt hại do chiến sự và công nhận quyền chủ quyền của Iran đối với eo biển Hormuz.
Nguồn tin cho biết Tehran coi đây là “những bảo đảm tối thiểu” cần thiết để có thể bắt đầu bất kỳ cuộc đàm phán mới nào với Washington.
Iran cũng đã thông báo với Pakistan, nước đóng vai trò trung gian, rằng việc Mỹ tiếp tục phong tỏa các cảng của Iran tại biển Arab và vịnh Oman sau lệnh ngừng bắn càng làm gia tăng sự mất lòng tin của Tehran đối với các cuộc đàm phán với Washington.
Cờ Iran, Pakistan, Mỹ tại địa điểm đàm phán ở Islamabad, Pakistan. Ảnh: Tasnim
Iran đưa ra các điều kiện trên nhằm đáp lại đề xuất hòa bình 14 điểm của Mỹ. Theo Fars, đề xuất của Washington “mang tính áp đặt một chiều” và nhằm đạt được thông qua đàm phán những mục tiêu mà Mỹ không thể thực hiện trên chiến trường.
Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran từ ngày 28/2, kéo theo các đòn đáp trả của Tehran nhằm vào Israel cũng như các đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh. Iran đồng thời gần như phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch đối với vận chuyển dầu mỏ và năng lượng toàn cầu, kể từ khi chiến sự bùng phát.
Lệnh ngừng bắn có hiệu lực từ ngày 8/4 thông qua vai trò trung gian của Pakistan, song vòng đàm phán đầu tiên tại Islamabad vài ngày sau đó không đạt được thỏa thuận lâu dài do bất đồng sâu sắc giữa hai bên. Ngày 21/4, Tổng thống Donald Trump gia hạn lệnh ngừng bắn nhưng không nêu thời hạn cụ thể, trong khi Iran không công nhận việc Washington đơn phương gia hạn và tuyên bố sẽ hành động theo cách mà nước này cho là cần thiết để bảo vệ lợi ích quốc gia.
Ngày 10/5, Iran đã chuyển phản hồi chính thức đối với đề xuất hòa bình của Mỹ thông qua Pakistan, nhấn mạnh yêu cầu chấm dứt chiến sự trên mọi mặt trận, đặc biệt tại Lebanon, và bảo đảm an toàn hàng hải tại eo biển Hormuz. Tổng thống Trump mô tả phản hồi này là “hoàn toàn không thể chấp nhận”.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran gần đây đã tiến hành các cuộc diễn tập quân sự tại Tehran nhằm “đối phó với bất kỳ động thái nào” từ Mỹ và Israel. Người phát ngôn Bộ Quốc phòng Iran Reza Talaei-Nik tuyên bố nếu Mỹ từ chối con đường ngoại giao, Washington “nên chuẩn bị tinh thần cho việc lặp lại những thất bại trên chiến trường”.
Phương Trang /Báo Công Thương