Chỉ trong chưa đầy ba tuần kể từ cuộc họp ngày 19/10 của Ngân hàng Nhà nước (NHNN), mặt bằng lãi suất đã đổi chiều: khoảng 30 ngân hàng hạ lãi suất huy động, lãi suất liên ngân hàng giảm 1–2 điểm phần trăm, tỷ giá USD hạ nhiệt. Tuy nhiên, khi lạm phát đã vượt mục tiêu, tín dụng cần tăng tốc cuối năm và lãi suất quốc tế còn nhiều biến số, “vốn rẻ” nhiều khả năng chỉ là trạng thái có điều kiện, khó duy trì nếu thiếu các công cụ hỗ trợ từ nhà điều hành.
Theo NHNN, lãi suất cho vay phát sinh mới cuối tháng 10 chỉ giảm khoảng 0,2–0,5%/năm so với đầu tháng, thấp xa mức định hướng 1,5–2%. Khoảng cách này phản ánh một thực tế: mức giảm sâu chủ yếu nằm trong các gói ưu đãi có điều kiện, chưa lan đều ra toàn bộ dư nợ.
Các gói ưu đãi quả thực không nhỏ. Ít nhất 22 ngân hàng đã công bố giảm lãi suất cho vay, trong đó 15 ngân hàng đưa ra các gói tín dụng với tổng hạn mức hơn 451.000 tỷ đồng. HDBank triển khai gói 10.000 tỷ đồng từ 20/10 đến 30/11, giảm 1,5 điểm phần trăm, lãi suất từ 8%/năm với khoản vay đến 2 tháng; Sacombank dành tối đa 40.000 tỷ đồng cho doanh nghiệp, lãi suất từ 8,5%/năm.
Tuy nhiên, “sàn” ưu đãi hiện vẫn quanh 8%/năm, chỉ áp dụng cho nhóm khách hàng, lĩnh vực và thời hạn nhất định. Thêm vào đó, báo chí ghi nhận một số ngân hàng vẫn chào lãi suất huy động cao hơn biểu công khai ở kênh số và nhóm khách hàng lớn, nghĩa là chi phí vốn đầu vào chưa giảm đồng đều.
Lãi suất hạ nhiệt, dư địa duy trì thời kỳ vốn rẻ đến đâu?
Thanh khoản được “đệm” bằng những công cụ nào?
Điểm tựa quan trọng nhất của nhịp hạ nhiệt này nằm ở chính sách điều hành. Ngày 6/11, NHNN thực hiện giao dịch hoán đổi ngoại tệ khối lượng 2 tỷ USD, tương đương khoảng 49.000 tỷ đồng, lần đầu tiên nâng kỳ hạn từ 30 ngày lên 182 ngày; đây là lần thứ 8 từ đầu năm NHNN sử dụng nghiệp vụ này. Chi phí hoán đổi ở mức khoảng 2,5%/năm, thấp hơn mặt bằng thị trường khoảng 3%.
SSI Research nhận định đây là biện pháp hỗ trợ thanh khoản có chọn lọc chứ không phải nới lỏng tiền tệ, nhưng nếu được lặp lại thì tác động sẽ vượt quy mô 2 tỷ USD. Ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Đầu tư Công ty Chứng khoán An Bình, lưu ý thêm rằng bổ sung thanh khoản không đồng nghĩa tín dụng tự động tăng mạnh: khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp và chất lượng tài sản mới là yếu tố quyết định. Cũng cần thấy rằng NHNN có nghĩa vụ bán lại USD khi hợp đồng đáo hạn, nên đây không phải nguồn cung ngoại tệ mới hay mức tăng dự trữ ngoại hối.
Về khuôn khổ pháp lý, Thông tư 50/2026/TT-NHNN ban hành ngày 30/9/2026, có hiệu lực từ 1/12/2026, nâng trần tỷ lệ dư nợ cho vay so với tổng tiền gửi (LDR) từ 85% lên 95% và mở rộng một số cấu phần được tính vào mẫu số. SSI Research đánh giá đây là bước đệm nới lỏng trong ngắn hạn. Song, các tỷ lệ thanh khoản theo chuẩn Basel III (LCR, NSFR) chỉ bắt buộc từ 1/10/2028, và trong giai đoạn chuyển tiếp, ngân hàng chưa đăng ký áp dụng sớm vẫn tiếp tục chịu trần 85% theo Thông tư 22/2019/TT-NHNN. Nghĩa là dư địa này sẽ phân hóa mạnh giữa các ngân hàng.
Ba lực cản của “vốn rẻ”
Thứ nhất, lạm phát. CPI tháng 10 tăng 5,09% so với cùng kỳ; bình quân 10 tháng tăng 4,57%, đã nhỉnh hơn mục tiêu khoảng 4,5% của cả năm. Giá nhiên liệu tăng hơn 35% so với cùng kỳ là nguyên nhân chủ yếu, trong khi lạm phát cơ bản bình quân 10 tháng ở mức 4,24%. Với dư địa kiểm soát CPI năm nay rất hẹp, nhà điều hành khó có cơ sở để nới lỏng mạnh tay.
Thứ hai, cầu vốn cho mục tiêu tăng trưởng hai con số. GDP quý III tăng 9,95%, lũy kế 9 tháng tăng 9,01%; để cả năm đạt từ 10% trở lên, quý IV cần tăng khoảng 12,5%. Trong khi đó, đến cuối tháng 9 tín dụng toàn hệ thống mới tăng 11,59% so với cuối năm 2025, đạt khoảng 20,75 triệu tỷ đồng, so với định hướng tăng khoảng 15%. Phần còn lại phải được giải ngân trong ba tháng cuối năm, đúng thời điểm nhu cầu vốn cao nhất, trong khi tăng trưởng huy động từ đầu năm nhiều giai đoạn thấp hơn tín dụng.
Thứ ba, yếu tố bên ngoài. Các chuyên gia UOB nhận định NHNN nhiều khả năng giữ nguyên lãi suất điều hành đến hết năm 2026 và sang năm 2027; một chuyên gia của ngân hàng này từng dự báo Fed có thể tăng thêm hai đợt vào tháng 12/2026 và quý I/2027. TS. Cấn Văn Lực cùng nhóm chuyên gia Viện Nghiên cứu Kinh tế BIDV cảnh báo dư địa giảm lãi suất cho vay ngắn hạn trở nên khó khăn hơn trước biến động của các đồng ngoại tệ mạnh. Công ty Chứng khoán VNDirect kỳ vọng mặt bằng lãi suất chỉ hạ nhiệt rõ nét từ đầu năm 2027.
Các chuyên gia kinh tế nhận định, nhịp giảm lúc này mang tính điều chỉnh có kiểm soát hơn là khởi đầu của một chu kỳ tiền rẻ. Lãi suất huy động quanh vùng 6%/năm ở kỳ hạn trung và dài, lãi vay ưu đãi từ khoảng 8%/năm là những mức hợp lý để “hạ nhiệt”, nhưng khó gọi là thời kỳ vốn rẻ đại trà. Dư địa tiếp tục giảm sẽ phụ thuộc vào ba yếu tố: diễn biến CPI quý IV, khả năng NHNN duy trì các công cụ hỗ trợ thanh khoản mà không gây sức ép lên tỷ giá, và tốc độ huy động vốn của hệ thống.
Đối với doanh nghiệp, các gói tín dụng ưu đãi là cơ hội thực chất, song nhiều gói có thời hạn (như gói đến 30/11 của HDBank) và điều kiện riêng, cần tính toán sớm. Việc lập kế hoạch tài chính dựa trên giả định lãi suất thấp kéo dài sang năm 2027 sẽ tiềm ẩn rủi ro. Với hệ thống ngân hàng, bài toán là vừa giảm lãi suất theo chỉ đạo, vừa giữ biên lợi nhuận và chất lượng tài sản; nếu truyền dẫn từ lãi huy động sang lãi cho vay chậm, mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng sẽ khó đạt như kỳ vọng.
Nói cách khác, lãi suất đang hạ nhiệt, nhưng “vốn rẻ” hiện là kết quả của điều hành chủ động trong ngắn hạn, chưa phải nền tảng bền vững. Để biến nhịp giảm thành xu hướng, cần lạm phát được kiểm soát, huy động vốn cải thiện thực chất và thị trường vốn chia sẻ gánh nặng cung ứng vốn trung, dài hạn với hệ thống ngân hàng.
PV /Kinh tế và Đồ uống