Chương trình hành động của ứng cử viên không chỉ là cam kết trong vận động bầu cử, đây còn là “lời hứa chính trị”, cần được theo dõi và giám sát trong suốt nhiệm kỳ.
Phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Bùi Thị An, Đại biểu Quốc hội Khóa XIII về cách để các cam kết trong chương trình hành động của ứng cử viên thực sự trở thành động lực cho hoạt động nghị trường và đóng góp vào hiệu quả hoạt động của các cơ quan dân cử.
Không được quên mình là đại biểu của nhân dân
- Thưa bà, một câu hỏi thường được đặt ra là làm thế nào để những người trúng cử và các cơ quan dân cử không quên đi những mục tiêu đã đặt ra trong chương trình hành động, trong bối cảnh khối lượng công việc của một đại biểu rất lớn, vừa phải thực hiện nhiệm vụ đại diện cử tri vừa đảm nhiệm các công việc chuyên môn?
PGS.TS Bùi Thị An: Trong không khí cả nước hướng tới ngày hội lớn của toàn dân – bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, cử tri không chỉ mong muốn lựa chọn được những đại biểu đại diện cho tiếng nói của nhân dân, mà còn kỳ vọng họ thực sự trở thành những chủ thể kiến tạo chính sách, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới. Trong đó, chương trình hành động của ứng cử viên là nội dung được cử tri đặc biệt quan tâm.
Sắp diễn ra ngày hội bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031. Ảnh: Giang Nam
Theo tôi, để chương trình hành động của ứng cử viên sau khi trúng cử được thực hiện đúng như cam kết, cần hội tụ hai yếu tố: yếu tố chủ quan từ chính người đại biểu và yếu tố khách quan từ các cơ chế giám sát của xã hội.
Trước hết là yếu tố chủ quan. Mỗi đại biểu cần luôn ghi nhớ rằng mình được cử tri ủy quyền thông qua lá phiếu để đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân. Đây vừa là vinh dự, vừa là trách nhiệm rất lớn.
Trong suốt nhiệm kỳ 5 năm, đại biểu phải luôn tâm niệm rằng mình là đại biểu của nhân dân. Dù ở cương vị nào, đang đảm nhiệm vị trí công tác nào, khi thực hiện vai trò đại biểu dân cử thì trước hết và trên hết vẫn phải đặt mình trong tư cách đại diện cho cử tri. Điều quan trọng là mỗi đại biểu phải thực sự có tinh thần trách nhiệm cao và sự tự giác từ bên trong, coi việc thực hiện những cam kết trước cử tri là trách nhiệm danh dự của mình.
Bởi thực tế cho thấy, chương trình hành động không phải chỉ là một văn bản trình bày trong quá trình vận động bầu cử, mà chính là lời hứa chính trị được công khai trước cử tri. Khi cử tri đã tin tưởng trao lá phiếu thì đại biểu có trách nhiệm nỗ lực thực hiện những nội dung đã cam kết.
Tất nhiên, trong thực tế không phải lúc nào đại biểu cũng có thể trực tiếp giải quyết tất cả các vấn đề. Nhưng điều quan trọng là phải luôn giữ tinh thần trách nhiệm, theo đuổi việc phản ánh và kiến nghị đến cùng những vấn đề mà cử tri quan tâm.
Cần cơ chế giám sát để các cam kết không rơi vào hình thức
- Bên cạnh yếu tố trách nhiệm cá nhân của đại biểu, theo bà cần những cơ chế nào để bảo đảm chương trình hành động được thực hiện nghiêm túc trong suốt nhiệm kỳ?
PGS.TS Bùi Thị An: Ngoài yếu tố chủ quan, rất cần các cơ chế khách quan để giám sát và đánh giá việc thực hiện chương trình hành động của đại biểu. Trước hết, các chương trình hành động của ứng cử viên cần được công khai, minh bạch trên các phương tiện thông tin đại chúng để cử tri có thể theo dõi.
Việc công khai này cần được thực hiện theo cách dễ tiếp cận, kể cả đối với cử tri ở vùng sâu, vùng xa hoặc những nơi điều kiện tiếp cận thông tin còn hạn chế. Người dân cần biết rõ đại biểu của mình đã cam kết những gì. Khi đã công khai như vậy thì cử tri mới có cơ sở theo dõi và giám sát việc thực hiện.
Bên cạnh đó, theo tôi, Quốc hội cũng có thể nghiên cứu cơ chế đánh giá định kỳ đối với hoạt động của đại biểu, trong đó xem xét mức độ thực hiện những cam kết đã đưa ra trước cử tri, gắn với vai trò và trách nhiệm của từng đại biểu trong nhiệm kỳ.
Ngoài ra, các cơ chế giám sát từ bên ngoài cũng đóng vai trò rất quan trọng. Trước hết là vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Hiến pháp đã quy định rõ chức năng giám sát của Mặt trận đối với hoạt động của các cơ quan nhà nước và đại biểu dân cử. Vì vậy, cần tạo điều kiện để Mặt trận thực hiện việc giám sát thường xuyên và hiệu quả đối với hoạt động của đại biểu Quốc hội cũng như đại biểu Hội đồng nhân dân.
Bên cạnh đó, cử tri cũng có quyền giám sát đại biểu của mình. Đây là quyền đã được Hiến pháp ghi nhận. Cử tri có thể theo dõi hoạt động của đại biểu thông qua nhiều cách. Ví dụ như xem đại biểu tham gia xây dựng chính sách và pháp luật như thế nào; các ý kiến đóng góp có thực sự góp phần tháo gỡ vướng mắc từ thực tiễn hay không.
Trong hoạt động giám sát, cử tri cũng có thể quan sát xem đại biểu có bản lĩnh nêu lên những vấn đề còn bất cập, sai sót và có theo đuổi đến cùng việc giải quyết những vấn đề đó hay không.
Một tiêu chí quan trọng khác là việc tiếp nhận và phản hồi kiến nghị của cử tri. Các kiến nghị cần được xử lý nghiêm túc và có thời hạn phản hồi rõ ràng. Cử tri hoàn toàn có quyền đặt câu hỏi, liên hệ, gửi kiến nghị và mong muốn nhận được phản hồi cụ thể từ đại biểu của mình. Không thể chỉ dừng lại ở việc tiếp nhận đơn thư mà không có phản hồi hay giải quyết đến nơi đến chốn.
Trong nhiều trường hợp, đại biểu không có thẩm quyền trực tiếp giải quyết vấn đề, nhưng có trách nhiệm chuyển kiến nghị của người dân đến đúng cơ quan có thẩm quyền và theo dõi quá trình xử lý.
Chúng ta không thể giải quyết tất cả mọi vấn đề, nhưng chúng ta có quyền và có trách nhiệm chuyển đúng kiến nghị của người dân đến đúng địa chỉ và theo dõi xem việc đó có được xử lý đến nơi đến chốn hay không. Đây cũng chính là một cách để cử tri thực hiện quyền giám sát đối với đại biểu của mình.
Đại biểu phải nói lên tiếng nói chân thực của nhân dân
- Theo bà, vai trò của đại biểu Quốc hội trong việc phản ánh tiếng nói của người dân cần được thể hiện như thế nào?
PGS.TS Bùi Thị An: Theo tôi, đại biểu Quốc hội cần lắng nghe thực tiễn đời sống của người dân, phản ánh kịp thời những vấn đề phát sinh, đồng thời phát hiện những bất cập trong quá trình thực thi chính sách để kiến nghị điều chỉnh.
PGS.TS Bùi Thị An, Đại biểu Quốc hội Khóa XIII. Ảnh: N.H
Đại biểu phải nói lên tiếng nói chân thực của nhân dân, từ đó góp phần xây dựng các chủ trương, chính sách sát thực tế hơn. Đồng thời, đại biểu cũng cần phát hiện những nơi làm chưa tốt, những biểu hiện lãng phí, thất thoát tài sản của Nhà nước hoặc những hành vi gây khó khăn cho người dân để kịp thời kiến nghị chấn chỉnh.
Theo tôi, mục tiêu cuối cùng của phát triển không chỉ là tăng trưởng kinh tế, mà quan trọng hơn là đời sống của người dân được nâng cao và người dân thực sự hạnh phúc.
Trong giai đoạn phát triển hiện nay, đất nước đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức lớn. Nếu các đại biểu thực hiện tốt vai trò của mình thì chắc chắn sẽ góp phần giúp đất nước phát triển bền vững hơn.
- Bà có lời khuyên gì đối với cử tri khi theo dõi chương trình hành động của các ứng cử viên?
PGS.TS Bùi Thị An: Theo tôi, mỗi cử tri cần thể hiện trách nhiệm của mình đối với lá phiếu. Có thể gọi đó là “cử tri thông thái” hoặc “cử tri có trách nhiệm”, nhưng điều quan trọng nhất là không thờ ơ với quyền bầu cử của mình. Lá phiếu của mỗi cử tri là vô cùng quan trọng. Vì vậy, không thể bỏ phiếu một cách thờ ơ hay cảm tính, mà cần dành thời gian nghiên cứu kỹ chương trình hành động, năng lực và trách nhiệm của từng ứng cử viên.
Với khoảng 500 đại biểu Quốc hội đại diện cho hàng chục triệu cử tri cả nước, mỗi lá phiếu đều mang ý nghĩa rất lớn. Vì vậy, cử tri luôn mong muốn lựa chọn đúng người, tránh tình trạng sau khi bầu xong lại cảm thấy tiếc nuối vì đã đặt niềm tin chưa đúng chỗ.
Đại biểu Quốc hội vừa là vinh dự nhưng đồng thời cũng là trách nhiệm rất lớn, bởi các đại biểu tham gia quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước, trong đó có việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật.
Trong nhiệm kỳ Quốc hội vừa qua, các đại biểu đã phải dành nhiều thời gian để xem xét, sửa đổi và hoàn thiện nhiều luật nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển thực tiễn. Điều đó cho thấy đại biểu cần có tâm, tầm và bản lĩnh để nhìn ra những vấn đề của đời sống, từ đó đề xuất điều chỉnh chính sách phù hợp.
Tôi cũng cho rằng, báo chí là một kênh thông tin rất quan trọng đối với đại biểu dân cử. Nhờ báo chí, đại biểu có thể nắm bắt được nhiều vấn đề đang diễn ra trong đời sống kinh tế - xã hội, từ đó có thêm thông tin thực tiễn để phản ánh trong quá trình tham gia xây dựng chính sách.
Cử tri luôn theo dõi hoạt động của các đại biểu dân cử, có thể công khai thông qua các kênh thông tin, nhưng cũng có thể âm thầm quan sát trong suốt nhiệm kỳ. Cử tri không kỳ vọng đại biểu có thể thực hiện 100% mọi cam kết đã đưa ra, bởi mỗi cá nhân đều có những giới hạn nhất định. Tuy nhiên, điều quan trọng là đại biểu cần nỗ lực thực hiện các cam kết đó trong khả năng và trách nhiệm của mình.
- Xin cảm ơn bà!
PGS.TS Bùi Thị An: Điều chúng tôi mong muốn là các đại biểu được bầu thực sự xứng đáng với sự tin tưởng của cử tri, có thể thay mặt người dân tham gia quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước, góp phần để đất nước phát triển và người dân ngày càng hạnh phúc hơn.
Nguyễn Hạnh /Báo Công Thương