Ngành gỗ Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt khi dịch chuyển từ gia công thuần túy sang làm chủ chuỗi giá trị dựa trên nền tảng năng lực sản xuất và xuất khẩu thuộc nhóm đầu thế giới.
Xung quanh vấn đề này, phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã có cuộc trao đổi với Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam Ngô Sỹ Hoài.
.jpg)
Sản xuất đồ gỗ xuất khẩu tại Công ty cổ phần Woodsland Tuyên Quang. Ảnh: Phúc Long
- Thưa ông, ngành gỗ Việt Nam hiện đang nắm giữ vị thế nổi bật trên thị trường thế giới nhờ những lợi thế nào, và những đóng góp của ngành đối với cân bằng thương mại quốc gia ra sao?
- Thực tế, trong hơn 2 thập niên gần đây, ngành gỗ Việt Nam đã vươn lên đạt năng lực sản xuất và xuất khẩu thuộc tốp đầu thế giới. Sản phẩm đã có mặt tại 167 quốc gia và vùng lãnh thổ nhờ hai lợi thế so sánh chính là chi phí nhân công tương đối thấp và nguồn nguyên liệu rừng trồng trong nước dồi dào.
Quy mô toàn ngành hiện đã đủ lớn với khoảng 6.500 doanh nghiệp, bao gồm hơn 3.500 cơ sở chế biến và xuất khẩu trực tiếp. Cơ cấu sản phẩm gồm có gỗ nội thất chiếm 65%, dăm gỗ 15%, viên nén và sản phẩm phụ trợ chiếm 7%, ván gỗ chiếm 5%.
Nguồn nguyên liệu từ rừng trồng trong nước kết hợp cùng gỗ nhập khẩu luôn bổ sung cho nhau tùy theo yêu cầu của từng loại sản phẩm. Nhờ đó, ngành gỗ đã đóng góp rất đáng kể cho cân bằng thương mại với nhiều năm xuất siêu; đơn cử như trong năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 17,2 tỷ USD trong khi tổng nhập khẩu gỗ và sản phẩm gỗ là 3,22 tỷ USD.
- Ông từng nhấn mạnh về điểm yếu của ngành gỗ mặc dù đạt kim ngạch lớn và xuất siêu. Ông có thể nói rõ hơn về vấn đề này, đâu là điểm yếu và thách thức mà ngành đang phải đối mặt?
- Điểm yếu lớn nhất của ngành gỗ nước ta là làm nhiều nhưng hưởng ít, khiến vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu còn yếu kém do phụ thuộc quá nhiều vào mô hình gia công theo đơn đặt hàng của nước ngoài (OEM). Rất nhiều sản phẩm chất lượng cao của Việt Nam khi ra thị trường quốc tế vẫn phải mang nhãn hiệu nước ngoài. Bên cạnh đó, ngành còn lệ thuộc lớn vào thị trường Hoa Kỳ cũng như các thương hiệu và nhà mua hàng quốc tế.
Các khâu thiết kế, thương hiệu, tiếp thị và phân phối chưa thực sự tương xứng với năng lực sản xuất; trong nước lại thiếu hụt nguồn cung gỗ lớn, chất lượng cao. Thêm vào đó, chi phí vốn, chi phí tuân thủ và logistics ngày càng gia tăng tạo thành áp lực lớn, khiến các doanh nghiệp nhỏ rất khó khăn để tự mở cửa thị trường hay bảo hộ thương hiệu.
Những khó khăn này càng bộc lộ rõ trong 9 tháng năm 2026 khi tăng trưởng xuất khẩu chưa đồng đều, riêng nhóm sản phẩm gỗ (đồ gỗ nội và ngoại thất) đạt 8,56 tỷ USD nhưng gần như đi ngang do sức mua từ thị trường Hoa Kỳ giảm.
Đồng thời, ngành cũng đang chịu nhiều sức ép lớn từ thách thức địa chính trị, tình trạng đứt gãy logistics làm gia tăng chi phí, cùng nhiều rào cản thuế quan khắt khe từ thị trường Hoa Kỳ hay các vụ kiện chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với mặt hàng gỗ dán.
- Trong bối cảnh thế giới có xu hướng dịch chuyển mạnh mẽ sang tiêu chuẩn xanh và bền vững, ngành gỗ Việt Nam đang định hướng chuyển đổi ra sao, thưa ông?
- Trên thế giới hiện nay, xu hướng cung đang lớn hơn cầu, các nước ngày càng chú trọng đến gỗ bền vững, cộng thêm tác động không nhỏ của biến đổi khí hậu đến chuỗi cung ứng. Nắm bắt xu thế đó, gỗ hợp pháp, nguyên liệu bền vững cùng thiết kế mang tính cá biệt, độc bản đã trở thành nền tảng cạnh tranh mới.
Điểm đáng tự hào là Việt Nam đang đi tiên phong trong các sáng kiến hướng tới quản lý rừng bền vững và tăng trưởng xanh, tiêu biểu như việc tham gia Hiệp định VPA/FLEGT (Hiệp định Đối tác tự nguyện giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu về thực thi lâm luật, quản trị rừng và thương mại lâm sản) hay quy định EUDR (Quy định chống phá rừng) của Liên minh châu Âu (EU).
Tầm nhìn chiến lược của ngành gỗ đến năm 2030 là dịch chuyển từ mô hình OEM sang làm chủ giá trị, với đích đến là những sản phẩm “Made in Vietnam” do chính người Việt thiết kế, mang thương hiệu Việt và “Trusted in Vietnam” (Tin ở Việt Nam).
Để hiện thực hóa mục tiêu này, doanh nghiệp gỗ Việt Nam tập trung vào 5 ưu tiên hành động, bao gồm đa dạng hóa thị trường, khách hàng và kênh bán nhằm giảm thiểu sự phụ thuộc quá nhiều vào một thị trường, đầu tư mạnh mẽ cho thiết kế, công nghệ, ứng dụng AI, nâng cao năng suất cùng kỹ năng cho người lao động.
Cùng với đó là phát triển rừng trồng gỗ lớn, bảo đảm nguồn gỗ hợp pháp và truy xuất được nguồn gốc. Đồng thời, xây dựng thương hiệu gỗ và nội thất Việt đi đôi với phát triển kênh phân phối trực tiếp. Và cuối cùng là liên kết hài hòa giữa các cấu phần dăm, viên nén, ván và đồ mộc nhằm nâng cao giá trị gia tăng trên mỗi mét khối gỗ.
- Đối với các thị trường trọng điểm cụ thể, định hướng tiếp cận của ngành sẽ được triển khai như thế nào, thưa ông?
- Mỗi thị trường mục tiêu đều đòi hỏi một chiến lược riêng biệt. Tại thị trường Hoa Kỳ, chúng tôi tập trung giữ vững thị phần, làm tốt quản trị rủi ro thuế, xuất xứ và nâng cấp giá trị sản phẩm.
Tại thị trường EU và Anh, chúng tôi tận dụng triệt để lợi thế từ các hiệp định thương mại, đáp ứng nghiêm ngặt các chuẩn xanh và yêu cầu truy xuất nguồn gốc, bảo đảm gỗ hợp pháp.
Riêng tại thị trường Nhật Bản, yêu cầu đặt ra là ưu tiên chất lượng cao, uy tín trong giao hàng, mẫu mã chuẩn xác và vật liệu kỹ thuật tốt.
- Để hỗ trợ doanh nghiệp nâng tầm vị thế, ông có những đề xuất cụ thể nào đối với các cấp, ngành?
- Trước hết, chúng tôi kỳ vọng các cơ quan thương vụ Việt Nam ở nước ngoài sẽ tiếp tục đóng vai trò là tuyến đầu trong việc mở cửa thị trường và nâng cao vị thế của sản phẩm gỗ Việt.
Theo đó, lựa chọn từ 5 đến 7 thị trường ưu tiên để cử đầu mối phối hợp chặt chẽ giữa thương vụ và Hiệp hội; xây dựng bộ hồ sơ số xúc tiến thương mại cho sản phẩm gỗ Việt; vận hành hiệu quả hệ thống cảnh báo thương mại và thông tin thị trường; kết nối trực tiếp với những người mua đã được xác thực; đồng thời, thiết lập lịch trình xúc tiến thương mại năm 2027 gắn chặt với kết quả đo đếm cụ thể từ các hội chợ chuyên ngành. Xuất khẩu nhiều thôi chưa đủ, sản phẩm gỗ Việt phải bán bằng thương hiệu và giữ lại giá trị cao hơn đúng với vị thế đang có.
- Trân trọng cảm ơn ông!
Vĩnh Hà /Báo Hànộimới