Khoảng 170.000 trang hồ sơ mới được New York công bố cho thấy chính quyền từng có những thông tin đáng chú ý về chất độc và chất lượng không khí sau vụ 11.9, trong đó có asbestos.
Ảnh minh hoạ
25 năm sau vụ khủng bố 11.9.2001, chính quyền thành phố New York ngày 8.9 công bố khoảng 170.000 trang hồ sơ về phản ứng của chính quyền đối với thảm họa, tập trung vào các vấn đề sức khỏe, chất lượng không khí và môi trường. Đây là đợt công bố đầu tiên, trong khi nhiều tài liệu khác sẽ tiếp tục được đưa lên hệ thống trong 12 tháng tới.
Kho hồ sơ bao gồm Harding Memo, 68 thùng tài liệu của Sở Bảo vệ môi trường (DEP) được phát hiện vào năm 2025 sau nhiều yêu cầu cung cấp thông tin, cùng các tài liệu liên quan Trung tâm Thương mại Thế giới số 7. Thành phố cho biết việc công bố nhằm giúp công chúng hiểu rõ hơn chính quyền đã biết gì, vào thời điểm nào và đã xử lý những vấn đề phát sinh sau thảm họa ra sao.
Theo nội dung được chính quyền New York giới thiệu, các tài liệu mới công bố có kết quả kiểm tra cho thấy asbestos được phát hiện tại nhiều địa điểm được lấy mẫu. Một số hồ sơ cũng phản ánh những lo ngại về các chất độc hại, nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe và trách nhiệm pháp lý của thành phố sau thảm họa. Harding Memo, được lập vào tháng 10.2001, đề cập các cuộc thảo luận trong chính quyền khi đó về những nguy cơ sức khỏe và khả năng phát sinh các vụ kiện liên quan chất độc sau vụ tấn công.
Một nhóm tài liệu khác liên quan những cảnh báo về điều kiện sống của cư dân Lower Manhattan. Chính quyền New York cho biết trong đợt công bố đầu tiên có tài liệu phản ánh những quan ngại được Hạ nghị sĩ Jerrold Nadler chuyển tới chính quyền thành phố về tình trạng các căn hộ và sự cần thiết phải tăng cường biện pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Những thông tin này cần được đặt trong bối cảnh rộng hơn. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Mỹ (CDC) từ lâu đã xác nhận vụ sập các tòa tháp Trung tâm Thương mại Thế giới tạo ra những đám mây bụi khổng lồ chứa nhiều chất nguy hại, gồm asbestos, silica, kim loại, bê tông và thủy tinh. Các đám cháy tại khu vực đổ nát tiếp tục kéo dài nhiều tháng, khiến các chất ô nhiễm tiếp tục tồn tại trong môi trường.
CDC ước tính khoảng 400.000 người có nguy cơ phơi nhiễm với các chất độc, chấn thương và những điều kiện gây ảnh hưởng thể chất, tâm lý trong những ngày, tuần và tháng sau vụ tấn công. Chương trình Y tế World Trade Center hiện tiếp nhận, theo dõi và điều trị những người bị ảnh hưởng bởi các bệnh liên quan đến phơi nhiễm sau 11.9.
Đáng chú ý, CDC cho biết nhiều người tiếp tục mắc các bệnh thể chất và tâm thần liên quan đến bụi, khói, mảnh vỡ và những trải nghiệm trong thảm họa nhiều năm sau đó. Hệ thống bệnh được chương trình công nhận bao gồm các bệnh đường hô hấp, rối loạn sức khỏe tâm thần và nhiều loại ung thư.
Vì vậy, giá trị đáng chú ý của 170.000 trang hồ sơ lần này không nằm ở việc lần đầu xác nhận có chất độc sau vụ 11.9 - điều đã được giới khoa học và các cơ quan y tế Mỹ ghi nhận từ lâu - mà ở khả năng làm rõ hơn chính quyền New York biết những gì, biết từ khi nào và đã phản ứng như thế nào trước những nguy cơ đó.
Thành phố New York cho biết đây mới là đợt công bố đầu tiên. Cổng dữ liệu sẽ tiếp tục được cập nhật trong năm tới, với nhiều hồ sơ khác đang được rà soát. Một số thông tin nhận dạng cá nhân và tài liệu liên quan đến an ninh vẫn được loại bỏ hoặc che thông tin trước khi công khai.
Việc mở kho hồ sơ cũng có ý nghĩa thực tế với những người từng sống, làm việc, học tập hoặc tham gia cứu hộ, khắc phục hậu quả tại khu vực bị ảnh hưởng. Chính quyền New York dự kiến hỗ trợ người dân xác định sự hiện diện trong vùng phơi nhiễm để tiếp cận các chương trình chăm sóc sức khỏe và bồi thường liên bang dành cho nạn nhân và người bị ảnh hưởng bởi vụ 11.9.
TUẤN ĐÔNG /Báo Văn Hóa