Sau 100 ngày diễn biến, cuộc chiến tranh được Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu phát động ngày 28-2 nhằm vào Iran đã biến dạng từ cuộc chiến tranh chớp nhoáng thành cuộc chiến tranh hao mòn.
Diễn biến này cho thấy Mỹ và Israel dù thu về được một số kết quả nhất định nhưng thực chất đã không đạt được những mục tiêu chiến lược cốt lõi nhất là gây tổn hại lớn và khuất phục được Iran. Mỹ và Israel đã không đạt được mục tiêu đánh nhanh, thắng nhanh mà buộc phải chuyển sang thế cầm cự, phần nào còn bị Iran làm cho tổn hại nặng nề.
Từ tự tin đến bế tắc
Sau 100 ngày, cuộc chiến đã lan rộng khắp khu vực Trung Đông và vùng Vịnh, trở thành một cuộc đụng độ vũ trang rất tốn kém cho tất cả các bên liên quan, tạo mối nguy hại về mọi phương diện cho khu vực và thế giới. Đến nay, chưa bên nào giành được ưu thế áp đảo để tạo ra bước ngoặt quyết định trên chiến trường.
Một thực tế đáng chú ý là các bên vừa phải gánh chịu những tổn thất đáng kể, vừa phải duy trì khả năng tiếp tục theo đuổi cuộc chiến. Dù Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận ngừng chiến nhưng chiến sự vẫn tiếp diễn. Cả Mỹ và Iran đã nỗ lực tiến hành đối thoại nhưng tiến trình hòa đàm cơ bản vẫn bế tắc. Song song với đó, Israel tận dụng cuộc chiến tranh này để mở rộng các hoạt động quân sự nhằm vào lực lượng Hezbollah ở Lebanon. Chiến sự cũng đã lây lan sang những vương triều Ả rập ở vùng Vịnh.
Đặc biệt, eo biển Hormuz đã trở thành tâm điểm mới của cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran. Cung ứng năng lượng trên thế giới bị ảnh hưởng nghiêm trọng, giá dầu lửa tăng. Lạm phát cũng gia tăng ở nhiều nơi trên thế giới. Những cuộc chiến tranh và xung đột vũ trang khác trên thế giới, kể cả cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine, đều bị lu mờ trước những tác động sâu rộng từ tình hình Trung Đông.
Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần khẳng định, Mỹ chiến thắng lớn và đạt được mục đích đề ra với cuộc chiến tranh này. Thực tế cho thấy, cuộc chiến đã làm lãnh tụ tôn giáo của Iran Ali Khamenei và nhiều tướng lĩnh của Iran bị thiệt mạng; tiềm lực quân sự và quốc phòng bị tổn hại; cơ sở hạ tầng kỹ thuật cho chương trình tên lửa và hạt nhân bị phá hủy ở mức độ nhất định; kinh tế và tài chính gặp khó khăn lớn.
Tuy nhiên, sự đáp trả của Iran về quân sự vẫn rất đáng kể. Chương trình hạt nhân và tên lửa của Iran vẫn tồn tại. Iran không bị sụp đổ về chính trị, xã hội, kinh tế và tài chính. Mỹ và Israel đã không thành công với mục đích thay đổi thể chế chính trị nhà nước ở Iran. Bên cạnh đó, với việc chơi con bài eo biển Hormuz, Iran đã tạo nên thế bế tắc chiến lược mới cho chính quyền Tổng thống Donald Trump trong cuộc chiến tranh này.
Tổng thống Donald Trump đã phạm sai lầm nghiêm trọng ngay từ đầu khi đánh giá uy lực quân sự của Mỹ quá cao và khả năng ứng phó, đáp trả của Iran quá thấp. Đồng thời, có vẻ như ông Donald Trump quá tin vào ưu thế ngoại giao của Mỹ mà không tính hết những con chủ bài của Iran.
Tình thế khó xử hiện tại của Tổng thống Donald Trump là không thể thắng nhưng cũng không dễ dàng chấm dứt cuộc chiến, trong khi đó vẫn phải đối diện với sự phản đối từ phía quốc nội.
Trong bối cảnh đó, thúc đẩy đàm phán và tìm kiếm một thỏa thuận hòa bình với Iran được xem là phương án khả thi nhất đối với chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm tránh nguy cơ xung đột tiếp tục leo thang.
Trong 100 ngày qua, cuộc chiến tranh đã gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng và cú sốc lạm phát trên bình diện toàn cầu. Các quốc gia vùng Vịnh bất an và bất ổn. Khối phương Tây rạn nứt nội bộ. Những diễn biến này đang làm thay đổi cục diện sức mạnh địa chính trị thế giới.
Đại sứ Trần Đức Mậu /HNMO