Trong nhiều năm, Việt Nam được xem là điểm đến hấp dẫn của làn sóng dịch chuyển sản xuất toàn cầu nhờ lợi thế về lao động trẻ, chi phí cạnh tranh và khả năng tham gia ngày càng sâu vào chuỗi cung ứng quốc tế. Nhưng khi thế giới bước sang giai đoạn phát triển dựa trên AI, tự động hóa, dữ liệu lớn và công nghệ bán dẫn, lợi thế lao động giá rẻ đang dần không còn đủ để tạo ra sức cạnh tranh dài hạn.
Điều các doanh nghiệp cần hiện nay không chỉ là số lượng lao động lớn, mà là nguồn nhân lực có khả năng vận hành dây chuyền sản xuất thông minh, làm việc trong môi trường số hóa và thích nghi nhanh với tốc độ đổi mới công nghệ. Đây cũng là lý do câu chuyện nhân lực đang trở thành một trong những vấn đề chiến lược của nền công nghiệp mới.
NGƯT. TS Phạm Xuân Khánh - Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội
Trong bối cảnh ấy, Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội (HHT) đang cho thấy khá rõ một hướng tiếp cận đáng chú ý của giáo dục nghề nghiệp hiện đại: đào tạo không chỉ để người học có việc làm, mà để người học đủ khả năng bước vào môi trường công nghệ cao đang thay đổi từng ngày.
Bài toán nhân lực đang trở thành “điểm nghẽn” của nền công nghiệp mới
Hiện nay, nghịch lý của thị trường lao động nằm ở chỗ: doanh nghiệp thiếu nhân lực kỹ thuật chất lượng cao trong khi số lượng người học tốt nghiệp mỗi năm không hề ít. Nhiều doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp sản xuất hiện đại hay các nhà máy tự động hóa đang phải dành thêm nhiều tháng để đào tạo lại nhân sự sau tuyển dụng. Điều này cho thấy khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tế vẫn còn tồn tại khá lớn.
Tại Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, sự thay đổi này thể hiện khá rõ ở định hướng phát triển các ngành nghề gắn trực tiếp với xu hướng công nghệ và nhu cầu nhân lực mới như: Tự động hóa, Điện – Điện tử, Cơ điện tử, Công nghệ ô tô, Công nghệ thông tin hay Công nghệ bán dẫn.
Nhiều doanh nghiệp tới trường thực hiện công tác tuyển dụng ngay từ khi sinh viên chưa tốt nghiệp
Đáng chú ý hơn, nhà trường không phát triển ngành nghề theo hướng mở rộng số lượng đơn thuần, mà tập trung khá mạnh vào yếu tố thực hành công nghệ và khả năng thích nghi nghề nghiệp của sinh viên.
Trong nhiều khoa chuyên môn, mô hình đào tạo đã và đang được chuyển mạnh từ “học để thi” sang “học để làm”. Sinh viên không chỉ học kiến thức lý thuyết trên lớp, mà tham gia rất nhiều giờ thực hành tại xưởng, phòng lab kỹ thuật và các mô hình mô phỏng công nghệ. Tại Khoa Điện – Điện tử, nhiều sinh viên đã tiếp cận các hệ thống PLC, điều khiển tự động, cảm biến công nghiệp và mô hình dây chuyền sản xuất thông minh ngay từ quá trình học. Trong lĩnh vực cơ điện tử và tự động hóa, việc học không còn dừng ở từng môn kỹ thuật riêng lẻ, mà được tích hợp theo hướng vận hành hệ thống thực tế.
Ở lĩnh vực công nghệ ô tô, xu hướng đào tạo cũng đang thay đổi rõ rệt khi công nghệ điện – điện tử và phần mềm ngày càng chi phối ngành công nghiệp xe hiện đại. Điều này buộc người học không chỉ hiểu cơ khí truyền thống, mà phải tiếp cận tư duy công nghệ mới ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
Đặc biệt, việc nhà trường tham gia định hướng đào tạo nhân lực công nghệ bán dẫn cho thấy sự dịch chuyển khá nhanh theo xu thế phát triển công nghiệp mới. Đây là lĩnh vực đòi hỏi nhân lực kỹ thuật có nền tảng công nghệ cao, khả năng thực hành tốt và tư duy kỹ thuật hiện đại — điều mà mô hình đào tạo nghề truyền thống trước đây rất khó đáp ứng nếu không thay đổi mạnh.
Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội trong xu hướng tái định nghĩa giáo dục nghề nghiệp hiện đại
Điểm khác biệt đáng chú ý tại Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội nằm ở chỗ: môi trường đào tạo đang được kéo gần hơn với logic vận hành của doanh nghiệp và nhà máy hiện đại.
Nếu trước đây, nhiều mô hình đào tạo nghề thường tách biệt giữa học tập và môi trường sản xuất thực tế, thì hiện nay, khoảng cách ấy đang dần được rút ngắn. Sinh viên được tiếp cận doanh nghiệp sớm hơn, tham gia thực tập sớm hơn và va chạm với môi trường kỹ thuật thực tế ngay từ quá trình học. Đây là điều rất quan trọng trong bối cảnh công nghệ thay đổi liên tục.
Một doanh nghiệp hiện nay không có quá nhiều thời gian để đào tạo lại từ đầu cho nhân sự mới. Điều họ cần là những người có thể thích nghi nhanh với môi trường làm việc, có tác phong công nghiệp và đủ khả năng tham gia công việc gần như ngay lập tức. Vì thế, liên kết doanh nghiệp tại Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội không mang tính hình thức, mà trở thành một phần trong logic đào tạo. Doanh nghiệp không chỉ tuyển dụng sau tốt nghiệp, mà tham gia trực tiếp vào quá trình phối hợp đào tạo, tiếp nhận thực tập và hỗ trợ môi trường thực hành nghề nghiệp. Điều này tạo ra thay đổi rất lớn trong tư duy học tập của sinh viên.
Mô hình đào tạo gắn với doanh nghiệp
Tại trường, mỗi học sinh – sinh viên không còn học nghề theo tâm lý: “học để lấy bằng”, mà dần tiếp cận tư duy làm nghề thật. Các em hiểu rõ hơn yêu cầu của doanh nghiệp, áp lực của môi trường sản xuất và tốc độ thay đổi của công nghệ. Chính sự va chạm thực tế ấy khiến quá trình học nghề tại trường không còn là câu chuyện lý thuyết, mà trở thành quá trình hình thành năng lực nghề nghiệp thực sự.
Những năm gần đây, một thay đổi đáng chú ý đang diễn ra trong lựa chọn học tập của người trẻ. Tại Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, ngày càng có nhiều học sinh có học lực tốt, từng đỗ vào các trường đại học, thậm chí đã tốt nghiệp đại học nhưng vẫn quyết định lựa chọn học cao đẳng thực hành để quay lại với con đường nghề nghiệp mang tính ứng dụng cao hơn.
Điều này phản ánh sự dịch chuyển khá rõ trong tư duy của người học và phụ huynh hiện nay. Nếu trước đây, đại học gần như được xem là lựa chọn mặc định sau THPT, thì hiện nay, nhiều người trẻ bắt đầu quan tâm nhiều hơn tới khả năng làm việc thực tế, tốc độ thích nghi nghề nghiệp và cơ hội tiếp cận công nghệ ngay từ quá trình đào tạo.
Không ít người nhận ra rằng, trong bối cảnh công nghệ thay đổi quá nhanh, một tấm bằng không còn là lợi thế tuyệt đối nếu thiếu năng lực thực hành và trải nghiệm nghề nghiệp thực tế. Chính vì vậy, việc lựa chọn học cao đẳng thực hành tại Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội với nhiều người không còn là “phương án thay thế”, mà đang trở thành lựa chọn chủ động để tiếp cận môi trường đào tạo gắn sát doanh nghiệp, công nghệ và thị trường lao động.
Chính từ áp lực thiếu hụt nhân lực kỹ thuật chất lượng cao của doanh nghiệp và tốc độ thay đổi quá nhanh của công nghệ, mô hình đào tạo tại HHT đang được định hình theo hướng gắn chặt hơn với thực tiễn sản xuất. Nhà trường không chỉ hướng tới việc giúp sinh viên có việc làm sau tốt nghiệp, mà quan trọng hơn là hình thành năng lực làm nghề thực chất — khả năng vận hành công nghệ, thích nghi môi trường kỹ thuật hiện đại và theo kịp những biến động liên tục của thị trường lao động trong tương lai.
Bởi sau cùng, cuộc cạnh tranh của nền công nghiệp mới thực chất không chỉ là cuộc cạnh tranh về công nghệ, mà sâu xa hơn là cuộc cạnh tranh về chất lượng nguồn nhân lực — những con người có khả năng làm việc thật, thích nghi thật và làm chủ công nghệ trong một thế giới đang thay đổi rất nhanh.
Thanh Bình /TGA
Diễn đàn Doanh nghiệp