Hệ thống SIMO của Ngân hàng Nhà nước đã cảnh báo lừa đảo cho hơn 5,6 triệu lượt khách hàng; trong đó, hơn 1,9 triệu lượt khách hàng tạm dừng hoặc hủy giao dịch sau cảnh báo, với tổng giá trị giao dịch hơn 6,3 nghìn tỷ đồng.
Tội phạm công nghệ cao đang liên tục thay đổi phương thức, thủ đoạn, từ giả mạo số điện thoại, chiếm quyền tài khoản đến sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để làm giả hình ảnh, giọng nói và phát tán đường dẫn, ứng dụng độc hại. Trước diễn biến này, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm tăng cường xác thực khách hàng, giám sát giao dịch và chủ động ngăn chặn gian lận, lừa đảo.
Tăng nhiều lớp bảo vệ tài khoản
Theo ông Lê Hoàng Chính Quang, Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, NHNN, thời gian qua, tội phạm công nghệ cao liên tục thay đổi phương thức, thủ đoạn tấn công vào các hệ thống thông tin của ngân hàng.
Đáng chú ý, các đối tượng đã sử dụng AI để giả mạo hình ảnh, giọng nói, phát tán ứng dụng và đường dẫn độc hại nhằm chiếm quyền điều khiển thiết bị. Thậm chí, các thủ đoạn can thiệp vào phần cứng, phần mềm của thiết bị di động cũng được sử dụng nhằm tìm cách vượt qua cơ chế xác thực sinh trắc học.
Xác định đây là thách thức thường trực, NHNN đã chỉ đạo toàn ngành triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật, nghiệp vụ; đồng thời phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an trong phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi tấn công mạng, gian lận, lừa đảo trên không gian mạng.
Hơn 6,3 nghìn tỷ đồng giao dịch được cảnh báo lừa đảo
Các tổ chức trong ngành Ngân hàng cũng tăng cường đầu tư cho công tác bảo đảm an ninh mạng. Theo số liệu khảo sát tại các ngân hàng trong nước, chi phí đầu tư cho an ninh mạng chiếm tối thiểu khoảng 15% tổng chi đầu tư cho công nghệ thông tin.
Song song với đó, ngành Ngân hàng đẩy mạnh làm sạch dữ liệu và xác thực khách hàng chính chủ. Tính đến hết ngày 2/10/2026, toàn ngành đã đối chiếu, xác minh thông tin, bao gồm thông tin sinh trắc học, của hơn 178 triệu hồ sơ khách hàng với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đạt 100% tổng lượng tài khoản phát sinh giao dịch trên kênh số.
NHNN cũng chỉ đạo các tổ chức tín dụng tăng cường các lớp xác thực tại những khâu có nguy cơ cao như mở tài khoản, đăng nhập trên thiết bị mới, thay đổi phương thức xác thực. Các ngân hàng được yêu cầu tăng cường giám sát giao dịch bất thường, kịp thời liên hệ xác minh với khách hàng; đồng thời hiển thị cảnh báo khi khách hàng chuyển tiền tới tài khoản có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo.
Công tác truyền thông, cảnh báo các thủ đoạn lừa đảo mới cũng được tăng cường thông qua ứng dụng ngân hàng, tin nhắn, website và tại các điểm giao dịch.
Hệ thống SIMO phát huy vai trò cảnh báo sớm
Một trong những công cụ được ngành Ngân hàng triển khai nhằm hỗ trợ nhận diện và phòng ngừa rủi ro là Hệ thống SIMO (Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận thanh toán).
Đến nay, hệ thống đã triển khai thu thập báo cáo từ 150 đơn vị và chia sẻ cho 21 đơn vị khai thác, gồm 16 ngân hàng và 5 trung gian thanh toán.
Đáng chú ý, SIMO đã cảnh báo tới hơn 5,6 triệu lượt khách hàng. Sau khi nhận cảnh báo, hơn 1,9 triệu lượt khách hàng đã tạm dừng hoặc hủy bỏ giao dịch, với tổng số tiền giao dịch hơn 6,3 nghìn tỷ đồng.
Những con số này cho thấy vai trò của các công cụ cảnh báo sớm trong việc hỗ trợ khách hàng nhận diện giao dịch có dấu hiệu rủi ro, qua đó tạo thêm một lớp bảo vệ trước khi dòng tiền được chuyển đi.
Đúng số, đúng giọng, đúng mặt vẫn chưa đủ
Theo lãnh đạo Cục Công nghệ thông tin, trong bối cảnh công nghệ ngày càng được sử dụng để phục vụ các hành vi lừa đảo, việc nhận diện một người chỉ dựa trên số điện thoại, giọng nói hay hình ảnh không còn đủ để bảo đảm an toàn.
Số điện thoại hiển thị có thể bị giả mạo; điện thoại, SIM, tài khoản mạng xã hội hoặc ứng dụng nhắn tin của người quen có thể bị chiếm quyền. Trong khi đó, hình ảnh và giọng nói có thể được tạo ra bằng AI.
Vì vậy, NHNN khuyến nghị người dân dù đúng số, đúng giọng, đúng mặt vẫn cần kiểm chứng trước khi chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin.
Khi nhận được yêu cầu liên quan đến chuyển tiền, tài khoản ngân hàng hoặc thông tin cá nhân, người dân được khuyến cáo thực hiện một số nguyên tắc an toàn.
Thứ nhất, không vội vàng. Khi bị thúc giục, đe dọa hoặc yêu cầu giữ bí mật, cần đặc biệt cảnh giác. Nếu ứng dụng ngân hàng hiển thị cảnh báo tài khoản người nhận có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo, cần dừng giao dịch để kiểm tra.
Thứ hai, kiểm chứng qua một kênh độc lập. Người dân nên chủ động gọi lại theo số điện thoại đã lưu từ trước, hỏi thêm người thân hoặc liên hệ ngân hàng thông qua tổng đài, địa chỉ được công bố chính thức. Cơ quan nhà nước không yêu cầu người dân chuyển tiền qua điện thoại để “xác minh” hoặc “phục vụ điều tra”.
Thứ ba, tuyệt đối không cung cấp mật khẩu, mã PIN, mã OTP cho bất kỳ ai, kể cả người tự xưng là nhân viên ngân hàng. Người dân cũng không nên quay video khuôn mặt, thực hiện xác thực sinh trắc học hoặc gửi ảnh giấy tờ tùy thân theo yêu cầu của người lạ.
Thứ tư, không bấm vào đường link, quét mã QR hoặc cài đặt ứng dụng theo hướng dẫn từ các cuộc gọi, tin nhắn chưa được kiểm chứng. Chỉ tải ứng dụng từ các kho ứng dụng chính thức và không cấp quyền điều khiển thiết bị cho ứng dụng lạ.
Thứ năm, xử lý ngay khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Nếu đã cung cấp thông tin hoặc chuyển tiền, cần lập tức liên hệ ngân hàng để đề nghị tạm khóa tài khoản, dịch vụ ngân hàng điện tử và thực hiện tra soát giao dịch; đồng thời trình báo cơ quan Công an và lưu giữ tin nhắn, số tài khoản, lịch sử cuộc gọi làm căn cứ phục vụ xác minh.
Trong cuộc đua giữa công nghệ phòng ngừa và thủ đoạn lừa đảo, cảnh báo sớm chỉ phát huy hiệu quả khi người dùng chủ động dừng lại, kiểm chứng và không thực hiện giao dịch theo yêu cầu chưa được xác thực.
Linh Anh /Doanh nghiệp và Hội nhập