Hôm nay (26/2), là ngày vía Thần Tài (mùng 10 tháng Giêng âm lịch), hàng ngàn người trên khắp cả nước sẽ xếp hàng từ sáng sớm trước các cửa hàng vàng bạc, chờ đợi để mua một chỉ, thậm chí chỉ nửa chỉ vàng, không hẳn vì lý do đầu tư, mà chủ yếu để "lấy vận may" cho cả năm.
Người mua vàng ngày vía Thần Tài thực sự lời hay lỗ?
Ban đầu, phong tục mua vàng ngày vía Thần Tài chỉ phổ biến trong giới tiểu thương và những hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Nhưng qua nhiều năm, ranh giới đó đã bị xóa nhòa hoàn toàn. Ngày nay, từ công chức nhà nước, công nhân, cho đến nhân viên văn phòng, tất cả đều tham gia vào "nghi thức" thường niên này. Các doanh nghiệp kinh doanh vàng cho biết lượng khách trong ngày vía Thần Tài tăng đột biến hàng chục, thậm chí hàng trăm lần so với ngày thường.
Ngày vía Thần Tài vào mùng 10 tháng Giêng, người dân lấy ngày này để tạ ơn và cầu mong tài lộc cho năm mới. Ảnh M.H
Nếu gạt bỏ yếu tố tâm linh sang một bên và chỉ nhìn thuần túy vào con số, bức tranh tài chính qua các năm khá ấn tượng, nhưng cũng ẩn chứa không ít rủi ro.
Số liệu từ thị trường vàng nhẫn tròn trơn, loại sản phẩm được ưu chuộng nhất vào dịp này cho thấy xu hướng tăng rõ rệt theo thời gian. Ngày vía Thần Tài năm 2019, giá vàng nhẫn chỉ ở mức 37,25 triệu đồng/lượng. Đến năm 2020, mức giá leo lên 44,45 triệu đồng (tăng 19,3%). Năm 2021 là 54,9 triệu đồng (tăng tiếp 23,5%). Sau một nhịp điều chỉnh nhẹ về 54,2 triệu đồng vào năm 2022, thị trường tiếp tục bứt phá mạnh với 55,5 triệu đồng năm 2023, rồi 64,7 triệu đồng năm 2024, và 89,8 triệu đồng vào ngày Thần Tài 2025.
Đến thời điểm hiện tại, vàng nhẫn đang giao dịch quanh ngưỡng 181 triệu đồng/lượng, nghĩa là người mua vàng ngày Thần Tài 2025 đã lãi gần 91 triệu đồng mỗi lượng chỉ sau một năm, tương đương mức sinh lời hơn 100%.
Xét trong dài hạn, ai mua vàng từ các dịp Thần Tài giai đoạn 2019-2023 và giữ đến nay đều đang hưởng lợi đáng kể. Đây là điều không thể phủ nhận. Vàng, trong suốt lịch sử, luôn là kênh bảo toàn giá trị được tin cậy, đặc biệt trong giai đoạn lạm phát leo thang và đồng tiền mất giá.
Tuy nhiên, vấn đề nằm ở đây: Những người mua vàng vào ngày vía Thần Tài 2026 khi giá đã ở vùng kỷ lục, sẽ đối mặt với một cấp độ rủi ro hoàn toàn khác.
"Hiệu ứng FOMO" và cái bẫy của đám đông
Ông Đoàn Duy Tú, chuyên gia tài chính, chỉ ra một vòng luẩn quẩn quen thuộc: Ngày vía Thần Tài tạo ra một đợt cầu nhân tạo cực lớn trong một khoảng thời gian rất ngắn. Khi cầu tăng đột biến, giá bị đẩy vượt xa giá trị cân bằng thực của thị trường. Người mua cuối cùng trong ngày đó thường là những người đến muộn sau khi nghe tin "cháy hàng", thực chất đang mua ở mức giá cao nhất của đợt sóng.
.jpeg)
Người dân mua vàng như một phong tục cầu cho một năm mới bình an, nhiều may mắn. Ảnh minh họa
Tâm lý "sợ bỏ lỡ" (FOMO) đóng vai trò then chốt trong hành vi mua vàng ngày vía Thần Tài. Người ta mua không hẳn vì có nhu cầu tích lũy thực sự, mà phần lớn là vì thấy hàng xóm mua, đồng nghiệp mua, và bản thân lo sợ nếu không mua thì sẽ "bỏ lỡ may mắn", cả về tâm linh lẫn tài chính. Đây là biểu hiện điển hình của hành vi bầy đàn trong kinh tế học, vốn thường dẫn đến những quyết định thiếu tỉnh táo.
Hai kiểu người mua vàng ngày vía Thần Tài
Nhóm thứ nhất: mua để cầu may, một chỉ, hai chỉ, mang về đặt lên bàn thờ hoặc cất vào tủ như một vật phẩm tâm linh. Đây là nhu cầu hoàn toàn chính đáng, miễn là số tiền bỏ ra nằm trong giới hạn khả năng của mỗi người và không gây áp lực tài chính.
Nhóm thứ hai: mua như một hình thức đầu tư hoặc tích lũy tài sản, thường là những người nhân dịp Thần Tài để mua số lượng lớn hơn, vì trong ngày này các cửa hàng thường nới lỏng hạn mức mua so với ngày thường.
Góc nhìn của chuyên gia: Tâm linh và tài chính cần được tách bạch
Các chuyên gia kinh tế và tài chính nhất quán trong một quan điểm: văn hóa tín ngưỡng cần được tôn trọng, nhưng không nên để yếu tố tâm linh chi phối các quyết định tài chính mang tính dài hạn.
"Mua một chỉ vàng để cầu may là hoàn toàn bình thường và nên làm nếu bạn có điều kiện. Nhưng quyết định đầu tư hàng chục lượng vàng chỉ vì đó là ngày vía Thần Tài, mà không tính đến bức tranh thị trường rộng hơn, thì đó là quyết định tài chính, không phải quyết định tín ngưỡng, và phải được đánh giá bằng tiêu chí tài chính," một nhà phân tích thị trường tại Hà Nội chia sẻ.
Điều mà nhiều người dễ bỏ qua: vàng tuy là kênh tích sản ổn định trong dài hạn, nhưng trong ngắn hạn, thị trường luôn có chu kỳ điều chỉnh. Năm 2022, giá vàng Thần Tài thậm chí còn giảm nhẹ so với năm trước. Khi tâm lý FOMO đẩy giá lên cao trong ngày cao điểm, những người mua muộn hoàn toàn có thể phải chờ nhiều tháng, thậm chí nhiều năm mới hòa vốn.
Nên mua gì và mua như thế nào?
Về loại sản phẩm, vàng nhẫn tròn trơn và vàng miếng là lựa chọn tối ưu cho mục đích tích lũy, nhờ tính thanh khoản cao và ít bị khấu trừ chi phí khi bán lại. Vàng trang sức, dù đẹp mắt và mang ý nghĩa phong thủy, thường chịu phí gia công đáng kể, đôi khi lên đến 15-20% giá trị và khó thu hồi đủ khi cần bán.
Về số lượng, theo quan niệm dân gian, mua 1 chỉ là "cầu Lộc", 2 chỉ là "cầu Phát", 5 chỉ là "cầu Tài". Nhưng bất kể con số nào, nguyên tắc quan trọng nhất là không mua vượt quá khả năng tài chính thực tế của bản thân, và tuyệt đối không vay mượn để mua vàng trong ngày này.
Về địa điểm mua, chỉ nên giao dịch tại các đơn vị có uy tín, có hóa đơn và chứng từ rõ ràng. Trong ngày cao điểm, áp lực hàng dài và tâm lý "mua cho nhanh" dễ khiến người ta bỏ qua bước này nhưng đây chính là bước quan trọng nhất để tránh mua phải vàng kém chất lượng.
Giữ lộc bằng tỉnh táo, không chỉ bằng vàng
Phong tục mua vàng ngày vía Thần Tài là một thói quen của người Việt - một nghi thức khởi đầu năm mới mang theo hy vọng và niềm tin vào một tương lai hanh thông hơn. Nhưng trong một thị trường mà giá vàng đã tăng gần 400% chỉ trong bảy năm, ranh giới giữa "mua để cầu may" và "mua vì sợ hãi" ngày càng trở nên mong manh. Sự tỉnh táo, khả năng phân biệt giữa nhu cầu tâm linh và quyết định tài chính, mới là thứ thực sự bảo vệ tài sản của mỗi gia đình trong cả năm, chứ không phải chỉ riêng trong một buổi sáng mùng 10 tháng Giêng.
Thần Tài, theo truyền thuyết, là vị thần mang lại may mắn cho người có lòng tốt và sự chăm chỉ. Có lẽ thông điệp sâu xa hơn của ngày này không nằm ở việc mua bao nhiêu vàng, mà là ở sự thành tâm, sự chuẩn bị chu đáo, và một kế hoạch tài chính vững chắc cho năm mới.
Thành Long /Nhà báo và Công luận