Sau nền tảng phục hồi năm 2025, ngành bán lẻ bước vào năm 2026 với mục tiêu tăng trưởng 13 - 15%. Sức mua cải thiện, chuyển đổi số đang mở ra cơ hội cho doanh nghiệp.
Thị trường phục hồi tạo dư địa lớn
Trong báo cáo ngành “Điểm sáng bán lẻ hiện đại trong bối cảnh tiêu dùng thận trọng”, Công ty Cổ phần Chứng khoán Á Châu (ACBS) nhận định, thị trường tiêu dùng đang phục hồi nhưng với nhịp độ chậm. Bức tranh này phản ánh đúng trạng thái thận trọng của người dân sau giai đoạn biến động kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, dưới bề mặt tăng trưởng khiêm tốn là những nền tảng đáng chú ý, tạo tiền đề cho một chu kỳ tăng trưởng mới của ngành bán lẻ trong năm 2026.
Theo Cục Thống kê - Bộ Tài chính, năm 2025, năm 2025, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng theo giá hiện hành ước đạt 7.008,9 nghìn tỷ đồng, tăng 9,2% so với năm trước. Trong đó, doanh thu bán lẻ hàng hóa đạt 5.391 nghìn tỷ đồng, tăng 9,4% so với cùng kỳ, tương đương khoảng 203 tỷ USD và chiếm 76% tổng doanh thu bán lẻ hàng hóa và dịch vụ. Mức tăng này cao hơn một số quốc gia trong khu vực như Indonesia, Thái Lan, Philippines.
Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) thông tin, quy mô thị trường bán lẻ hàng hóa và dịch vụ năm 2025 đạt khoảng 269 tỷ USD, trong đó riêng bán lẻ hàng hóa khoảng 205 tỷ USD. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt hơn 7.093 nghìn tỷ đồng, tăng khoảng 10% so với năm 2024 - mức cao nhất trong 5 năm gần đây nếu loại trừ giai đoạn chịu tác động đặc biệt của dịch bệnh.
Dù vậy, tốc độ tăng trưởng kép hằng năm (CAGR) giai đoạn 2022 - 2025 đạt 8,7% (hoặc 7,2% nếu tính giai đoạn 2020 - 2025), vẫn thấp hơn thời kỳ trước Covid-19. Điều đó cho thấy dư địa tăng trưởng còn lớn, nhưng đòi hỏi các động lực mới đủ mạnh để kích hoạt.
ACBS cho rằng các doanh nghiệp bán lẻ niêm yết tiếp tục là “điểm sáng” nhờ những lực đỡ rõ nét trong năm 2026.
Trước hết là kỳ vọng sức mua cải thiện nhờ các biện pháp kích thích kinh tế, điều chỉnh chính sách thuế thu nhập cá nhân, gia hạn giảm thuế giá trị gia tăng và những lo ngại liên quan đến thuế quan dịu bớt. Định hướng này được cụ thể hóa tại Quyết định số 2326/QĐ-TTg ngày 21/10/2025 phê duyệt Chiến lược phát triển thị trường bán lẻ Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, trong đó mục tiêu doanh số bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tăng 11 - 11,5%/năm.
Thị trường bán lẻ có nhiều tiềm năng tăng trưởng trong năm 2026
Song song đó, Nghị quyết số 23/NQ-CP đặt mục tiêu tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 13 - 15% trong năm 2026. Đây không chỉ là một chỉ tiêu tăng trưởng mà là nhiệm vụ chiến lược, củng cố vai trò của thị trường nội địa như trụ đỡ quan trọng của nền kinh tế trong bối cảnh bên ngoài còn nhiều biến động.
Yếu tố thứ hai là chính sách thuế mới đối với hộ kinh doanh, được kỳ vọng tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng hơn giữa khu vực chính thức và phi chính thức. Khi chi phí tuân thủ và nghĩa vụ thuế được chuẩn hóa, lợi thế sẽ nghiêng về các doanh nghiệp có quy mô, hệ thống quản trị và chuỗi cung ứng bài bản.
Thứ ba là xu hướng chuyển dịch từ kênh truyền thống sang kênh hiện đại. Các nhà bán lẻ hiện đại có cơ hội gia tăng thị phần khi hành vi tiêu dùng thay đổi, đặc biệt nếu khu vực kinh tế phi chính thức thu hẹp dưới tác động của chính sách thuế. Tuy nhiên, mức độ hưởng lợi sẽ phụ thuộc vào vị thế thị trường hiện tại của từng doanh nghiệp và độ phân mảnh của ngành.
Cuối cùng là các yếu tố nền tảng như đô thị hóa, quy mô dân số hơn 100 triệu người, lợi thế dân số vàng và thu nhập bình quân đầu người tăng dần. Dù quá trình già hóa dân số có thể làm suy giảm lợi thế nhân khẩu học trong 10 năm tới, giai đoạn hiện tại vẫn mở ra cơ hội lớn cho bán lẻ tiêu dùng.
Chuyển đổi số và chiến lược doanh nghiệp mở rộng dư địa
Một trong những động lực tăng trưởng nổi bật năm 2025 là thương mại điện tử với quy mô 32 tỷ USD, tăng trên 20%, chiếm gần 12% tổng doanh thu bán lẻ cả nước và thuộc nhóm tăng trưởng nhanh nhất Đông Nam Á. Điều này cho thấy chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà là trụ cột.
Để đạt mục tiêu tăng 13 - 15% trong năm 2026, các chuyên gia kinh tế cho rằng cần đồng bộ giải pháp từ ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát đến hoàn thiện khung pháp lý về giao dịch điện tử, bảo vệ dữ liệu cá nhân, quản lý thanh toán số và kiểm soát chất lượng hàng hóa trực tuyến. Đồng thời, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào hạ tầng công nghệ, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong quản trị và cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng.
Cùng với chuyển đổi số là yêu cầu đầu tư hạ tầng thương mại và logistics hiện đại. Việc phát triển trung tâm phân phối vùng, kho lạnh, logistics thông minh và giao hàng nhanh giúp giảm chi phí, nâng cao hiệu quả lưu thông hàng hóa, từ đó cải thiện biên lợi nhuận cho doanh nghiệp bán lẻ.
Ở cấp độ doanh nghiệp, đổi mới mô hình kinh doanh và phát triển hệ thống phân phối đa kênh là xu hướng chủ đạo. Các mô hình cửa hàng thông minh, trung tâm bán lẻ tích hợp công nghệ trải nghiệm, thanh toán không tiền mặt và truy xuất nguồn gốc ngày càng phổ biến, tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn. Do đó, mở rộng hệ thống cửa hàng tiện lợi, minimart, trung tâm thương mại quy mô vừa và nhỏ tại đô thị mới nổi và khu vực nông thôn cũng là không gian tăng trưởng đáng kể. Tại các địa phương có lợi thế du lịch, mô hình kết hợp bán lẻ - ẩm thực - trải nghiệm văn hóa được kỳ vọng gia tăng doanh thu dịch vụ tiêu dùng.
Triển vọng này được phản ánh qua kế hoạch kinh doanh của các tập đoàn lớn. Theo thông tin từ Tập đoàn Masan, tập đoàn đặt mục tiêu tập trung vào nền tảng bán lẻ tiêu dùng và đẩy mạnh số hóa chuỗi vận hành. Năm 2025 cũng ghi nhận tốc độ mở rộng mạng lưới cao nhất kể từ khi Masan bắt đầu vận hành WinCommerce vào năm 2019. Trong cả năm, hệ thống đã mở mới 764 cửa hàng, vượt mức mục tiêu kịch bản cao. Đáng chú ý, 602 cửa hàng trong số này là mô hình WinMart+ Nông thôn.Tại Saigon Coop, bước sang năm 2026, doanh nghiệp định hướng phát triển theo mô hình tăng trưởng bền vững, lấy người tiêu dùng làm trung tâm. Trong đó ưu tiên phát triển hàng Việt, hàng nhãn riêng, sản phẩm an toàn - thân thiện môi trường, tăng cường liên kết chuỗi cung ứng trong nước và giảm phát thải trong logistics.
Tính đến cuối năm 2025, WinMart/WinMart+ đạt gần 4.600 cửa hàng trên toàn quốc, với mạng lưới tập trung chủ yếu tại miền Bắc và miền Trung – hai khu vực đóng góp tới 98% số cửa hàng mở mới trong năm. Việc ưu tiên mở rộng tại các địa bàn này giúp rút ngắn khoảng cách tiếp cận giữa người tiêu dùng nông thôn và các chuẩn mực mua sắm hiện đại, đồng thời tận dụng lợi thế “sân nhà” về quy mô và mật độ mạng lưới. Năm 2026, WinCommerce đặt mục tiêu mở mới từ 1.000 - 1.500 cửa hàng.
Một doanh nghiệp bán lẻ khác là Saigon Co.op đặt mục tiêu năm 2026 sẽ đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị và bán lẻ, ứng dụng dữ liệu để tối ưu chi phí, cá nhân hóa ưu đãi và phát triển bán lẻ đa kênh, hướng đến tăng trưởng ổn định, hiệu quả và có trách nhiệm.
Những kế hoạch này cho thấy doanh nghiệp đã chủ động tái cấu trúc và xác lập chiến lược dài hạn, thay vì chạy theo tăng trưởng ngắn hạn. Khi kết hợp với nền tảng vĩ mô ổn định, chuyển đổi số mạnh mẽ và cải thiện môi trường cạnh tranh, ngành bán lẻ năm 2026 đứng trước cơ hội bứt phá.
Từ mức tăng 10% năm 2025, mục tiêu 13 - 15% trong năm 2026 là thách thức nhưng không quá xa vời. Với quy mô thị trường hàng trăm tỷ USD, dân số đông, thu nhập cải thiện và sự dịch chuyển sang kênh hiện đại, bán lẻ tiếp tục là “điểm sáng” của kinh tế nội địa, đóng vai trò trụ đỡ chiến lược trong giai đoạn phát triển mới.
Lan Phương /Báo Công Thương