Các nhà đầu tư nước ngoài nhận thấy tiềm năng lớn của Trung Quốc về mặt thị trường, khả năng ứng dụng và mở rộng các công nghệ mới. Trung Quốc vẫn tiếp tục theo đuổi con đường phát triển ngành thủy sản theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và trình độ công nghệ.
Vững ngôi đầu
Theo số liệu mới nhất được Seafood Media cập nhật, sau 8 tháng đầu năm 2026, tổng sản lượng thủy sản Trung Quốc đạt 43,05 triệu tấn, tăng 3,93% so với cùng kỳ. Thủy sản nuôi trồng vẫn chiếm vị trí chủ lực, đạt 38,21 triệu tấn, tương ứng gần 89% tổng sản lượng chung.
Có thể thấy, quốc gia tỷ dân đang duy trì rất vững vàng vị trí dẫn đầu trong ngành nuôi trồng thủy sản. Theo Sách trắng Thống kê Nghề cá Trung Quốc năm 2025, năm 2024, tổng sản lượng thủy sản của đất nước này là 73,57 triệu tấn, tăng 3,39% so với cùng kỳ. Sản lượng thủy sản nuôi trồng đạt 60,6 triệu tấn, thể hiện trên 70% tổng sản lượng.
Một nghiên cứu mới đăng tải trên Tạp chí khoa học Israeli Journal of Aquaculture khẳng định, trong 30 năm liên tiếp, Trung Quốc đã từng bước xây dựng vị thế, biến nuôi trồng thủy sản thành một trụ cột vững chắc trong kinh tế ngư nghiệp.
Về quy mô, năm 2024, diện tích nuôi trồng thủy sản tại Trung Quốc đạt hơn 7,56 triệu ha, giảm 0,74% so với năm 2023. Xét về giá trị, cùng kỳ, ngành nuôi trồng thủy sản đóng góp hơn 1382 nghìn tỷ Nhân dân tệ (tương đương hơn 200 tỷ USD) cho nền kinh tế.
Quan trọng hơn, cùng với sự duy trì về quy mô và sản lượng là xu hướng chuyển đổi liên tục và hiệu quả của nuôi trồng thủy sản Trung Quốc. Từ năm 2013, Trung Quốc đã triển khai định hướng phát triển mới cho ngành thủy sản. Cốt lõi nằm ở sự đối mới, hợp tác, phát triển xanh, mở cửa và chia sẻ. Các mục tiêu nhắm đến là “nâng cao chất lượng và hiệu quả, giảm sản lượng nhưng tăng thu nhập, phát triển xanh và làm giàu cho ngư dân”.
Nhờ chiến lược này, ngành nuôi trồng thủy sản Trung Quốc đã đạt được các đột phá quan trọng trong kỹ thuật tạo giống, dinh dưỡng thân thiện với môi trường, phương pháp và hệ thống cho ăn chính xác, vaccine và thuốc thú y “xanh”.
Bên cạnh đó, công nghệ internet vạn vật IoT, Trí tuệ nhân tạo (AI) và Dữ liệu lớn (Big Data) được ứng dụng để xây dựng nền tảng cho các giải pháp nuôi trồng thủy sản thông minh, bao gồm giám sát chất lượng nước, cho ăn tự động và dự báo dịch bệnh.
Các doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học tại Trung Quốc đã thiết lập và thương mại hóa các nền tảng nuôi trồng thủy sản thông minh quy mô lớn và phù hợp với đặc điểm khí hậu, địa chất, nguồn nước của từng vùng. Hệ thống logistics liên tục được cải thiện, chuyển đổi năng lực hấp thu carbon thành giá trị kinh tế, khâu chế biến thủy sản mở rộng ra các phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn như thủy sản ăn liền, thực phẩm chức năng…
Làn sóng đầu tư mới
Trong khi các tập đoàn nội địa nằm trong chuỗi cung ứng thủy sản Trung Quốc vẫn tiếp tục xu hướng đầu tư ra nước ngoài, làn sóng đầu tư từ nước ngoài vào Trung Quốc cũng rất đáng ghi nhận.
Mới đây, Cadoma, một startup công nghệ nuôi trồng thủy sản của Brazil đã mở rộng hoạt động sang Trung Quốc. Doanh nghiệp này chuyên phát triển hệ thống cho ăn tự động tích hợp phần cứng, phần mềm, camera, cảm biến và AI, cho phép theo dõi hành vi của cá và điều chỉnh lượng thức ăn theo điều kiện thực tế. Công nghệ của Cadoma hiện chủ yếu được ứng dụng trong nuôi cá rô phi tại Brazil.
Với thị trường Trung Quốc, Cadoma đã ký các hợp đồng đầu tiên. Mô hình kinh doanh của doanh nghiệp cũng được điều chỉnh, dựa trên hiệu quả thay vì thu phí thuê bao như tại Brazil.
Doanh nghiệp cũng đang mở rộng thuật toán để phục vụ các loài sử dụng thức ăn chìm, đồng thời nghiên cứu camera dưới nước và thiết bị thu âm để theo dõi hoạt động bắt mồi. Startup này cũng đặt mục tiêu mở rộng ứng dụng từ cá rô phi sang tôm, cua và cá hồi và mở rộng sang các quốc gia Đông Nam Á, Trung Đông, Na Uy và Chile.
Trong lĩnh vực thức ăn thủy sản, ADM (Archer Daniels Midland), tập đoàn đa quốc gia lớn của Mỹ về dinh dưỡng cho người và vật nuôi vừa đưa vào hoạt động giai đoạn đầu Nhà máy Thức ăn thủy sản Dinh dưỡng tại Thiên Tân, Trung Quốc. Nhà máy này chuyên sản xuất thức ăn cho cá và tôm phục vụ giai đoạn sản xuất và ương dưỡng con giống.
Đây là cơ sở thứ hai trên toàn cầu của ADM chuyên sản xuất thức ăn cho trại giống, sau nhà máy tại Bỉ. Cơ sở Thiên Tân áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng toàn cầu, đồng thời sử dụng công nghệ vi đùn ép lạnh và tạo hạt marumerization để sản xuất các vi hạt có kích thước từ 50 µm đến 3 mm, độ ổn định cao trong nước, phù hợp với khả năng hấp thụ dinh dưỡng của cá và tôm ở giai đoạn đầu đời.
Cùng với thức ăn đặc chủng, nguyên liệu, phụ gia, men vi sinh và dịch vụ kỹ thuật, ADM hướng tới xây dựng hệ sinh thái giải pháp dinh dưỡng thủy sản từ trại giống đến nuôi thương phẩm.
Theo thông tin công bố, cơ sở mới của ADM sẽ kết nối hoạt động nghiên cứu và thử nghiệm của Trung tâm R&D tại Việt Nam với sản xuất tại Trung Quốc.
Chặng đường sắp tới
Trong giai đoạn 2026 – 2030, Trung Quốc tiếp tục định hướng phát triển ngành thủy sản theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và trình độ công nghệ. Theo kế hoạch, quốc gia này đặt mục tiêu tăng đáng kể nguồn cung thủy sản chất lượng cao, đồng thời thúc đẩy hiện đại hóa nuôi trồng và nâng cao hiệu quả quản lý nghề cá.
Trung Quốc sẽ ổn định diện tích mặt nước phục vụ thủy sản, tối ưu cơ cấu ngành, nâng cấp các vùng nuôi nước ngọt và biển, phát triển thiết bị và công nghệ then chốt. Việc ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ số được đẩy mạnh nhằm nâng cao năng suất và hiệu quả sản xuất.
Phát triển bền vững cũng được xác định là một trọng tâm. Trung Quốc đặt mục tiêu cải thiện hệ sinh thái thủy sinh sông Dương Tử và phục hồi nguồn lợi, đặc biệt các loài quý hiếm.
Dù vậy, trở lại với nghiên cứu đã đề cập, nhóm tác giả nhận định Trung Quốc vẫn phải đối mặt với điểm nghẽn công nghệ lõi liên quan đến nguồn gen giống, khả năng phòng chống dịch bệnh, các thiết bị thông minh phục vụ nuôi trồng thủy sản và cung ứng thức ăn thân thiện với môi trường.
Bên cạnh đó, ngành thủy sản Trung Quốc cần nâng cao hiệu quả liên kết và sức chống chịu của chuỗi cung ứng từ con giống, dinh dưỡng thủy sản đến chế biến và tiêu thụ.
Khánh Nguyên
Tạp chí Thủy sản Việt Nam