Các thị trường nhập khẩu ngày càng siết yêu cầu về an toàn thực phẩm và kiểm dịch, đòi hỏi doanh nghiệp kiểm soát rủi ro ngay từ vùng sản xuất, thay vì chờ đến cửa khẩu.
EU siết dư lượng, Trung Quốc tăng quản lý theo rủi ro
Thông tin tại cuộc họp báo thường kỳ do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức ngày 16/9, ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, cho biết từ ngày 1/1 đến 10/9/2026, Trung Quốc, Liên minh châu Âu (EU) và khu vực Trung Đông - châu Phi đã thông báo 249 biện pháp an toàn thực phẩm và an toàn dịch bệnh (SPS). Trong đó, có 150 thông báo dự thảo và 99 thông báo đã có hiệu lực. Các quy định ngày càng chặt chẽ có thể tác động trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam.
Tại EU, trong kỳ có 88 thông báo SPS, gồm 27 thông báo dự thảo và 61 thông báo đã có hiệu lực. Một số quy định đáng chú ý liên quan đến mức dư lượng tối đa thuốc bảo vệ thực vật (MRL). Với hoạt chất profenofos, Việt Nam quy định MRL ở mức 10 mg/kg đối với cà chua, 0,2 mg/kg đối với xoài và 0,5 mg/kg đối với trà.
Doanh nghiệp xuất khẩu phải kiểm soát hàng hóa trước “hàng rào” SPS
Trong khi đó, EU dự kiến áp dụng mức khoảng 0,01 - 0,05 mg/kg đối với một số sản phẩm tương ứng. Đối với mandipropamid, EU dự kiến quy định MRL ở mức 0,7 mg/kg đối với ớt chuông và 0,4 mg/kg đối với dưa, thấp hơn quy định của Việt Nam.
Theo ông Ngô Xuân Nam, MRL trong thực phẩm không đồng nghĩa với phạm vi được phép sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trên từng loại cây trồng. Do đó, doanh nghiệp cần kiểm soát việc sử dụng thuốc ngoài phạm vi đăng ký, nguy cơ nhiễm chéo và kiểm nghiệm dư lượng trước khi xuất khẩu.
Riêng carbofuran, hoạt chất thuộc danh mục thuốc bảo vệ thực vật cấm sử dụng tại Việt Nam, EU dự kiến ban hành quy định mới trong năm 2027.
Từ đầu năm đến ngày 10/9/2026, Trung Quốc có 34 thông báo SPS, gồm 31 thông báo dự thảo và 3 thông báo đã có hiệu lực. Tổng cục Hải quan Trung Quốc triển khai Nghị định số 280 về quản lý đăng ký doanh nghiệp sản xuất thực phẩm nước ngoài nhập khẩu, có hiệu lực từ ngày 1/6/2026. Quy định áp dụng phương thức quản lý dựa trên rủi ro, trong đó 17 nhóm thực phẩm phải đăng ký theo hình thức khuyến nghị chính thức.
Trung Quốc cũng mở rộng quản lý đối với cơ sở lưu trữ ở nước ngoài, yêu cầu khai báo mã số đăng ký và mục đích sử dụng khi nhập khẩu. Đồng thời, cơ quan chức năng công bố đánh giá rủi ro đối với 18 nhóm sản phẩm.
Tại khu vực Trung Đông - châu Phi, có 127 thông báo SPS, gồm 92 thông báo dự thảo và 35 thông báo đã có hiệu lực. Các quy định mới liên quan đến chất lượng gạo, gia vị, thảo mộc sấy khô, pho mát và điều kiện nhập khẩu động vật.
Doanh nghiệp cần chủ động kiểm soát từ vùng nguyên liệu
Trước những yêu cầu ngày càng cao của thị trường nhập khẩu, ông Ngô Xuân Nam đề xuất cơ quan quản lý chuyên ngành tăng cường cập nhật, phân tích và cảnh báo sớm các quy định SPS, nhất là về MRL, hoạt chất được phép sử dụng, kiểm dịch, đăng ký cơ sở và truy xuất nguồn gốc.
Các quy định cần được chuyển hóa thành hướng dẫn cụ thể theo từng sản phẩm, thị trường; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số dữ liệu SPS để doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất tiếp cận kịp thời.
Ông Nam cũng đề nghị tăng cường giám sát dư lượng và các mối nguy an toàn thực phẩm tại vùng sản xuất, cơ sở nuôi trồng, thu hoạch, sơ chế, chế biến và trước khi xuất khẩu. Hồ sơ truy xuất nguồn gốc, chứng thư, nhãn hàng hóa và thông tin lô hàng phải thống nhất, chính xác theo yêu cầu của nước nhập khẩu.
Đối với doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất, cần chủ động rà soát yêu cầu SPS trước khi tổ chức sản xuất và ký hợp đồng xuất khẩu; kiểm soát chặt vật tư đầu vào, thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y, hóa chất, thức ăn chăn nuôi và phụ gia.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến từng thị trường, chủ động tháo gỡ rào cản kỹ thuật, đẩy nhanh cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và hoàn thiện yêu cầu về truy xuất nguồn gốc nhằm hỗ trợ doanh nghiệp duy trì đà tăng trưởng, mở rộng thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản.
Hà Hương /Doanh nghiệp và Hội nhập