Quy định mới của EU về bao bì thực phẩm đang đặt ra yêu cầu khắt khe chưa từng có, buộc doanh nghiệp xuất khẩu phải tái cấu trúc chuỗi giá trị nếu muốn giữ thị phần.
Xuất khẩu tăng trưởng nhưng đối mặt “luật chơi mới”
Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 2 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt 11,3 tỷ USD, tăng 17,1% so với cùng kỳ năm trước. Các thị trường chủ lực tiếp tục ghi nhận đà tăng tích cực, trong đó châu Á chiếm 45,5% thị phần (tăng 27,7%), châu Mỹ chiếm 21% (tăng 10,4%) và châu Âu chiếm 15,7% (tăng 12%).
Chế biến tôm xuất khẩu. Ảnh: Hồng Đạt/TTXVN
Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng này, các doanh nghiệp xuất khẩu đang phải đối mặt với một thay đổi mang tính bước ngoặt khi Quy định (EU) 2025/40 về bao bì đã chính thức có hiệu lực và sẽ bắt đầu áp dụng từ tháng 8/2026.
Khác với trước đây, khi các yêu cầu của thị trường EU chủ yếu tập trung vào chất lượng sản phẩm, quy định mới đã mở rộng phạm vi kiểm soát sang cả bao bì, yếu tố vốn được xem là phụ trợ nhưng nay trở thành điều kiện bắt buộc trong thương mại.
Điều này đồng nghĩa, mọi loại bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, từ bao bì sơ cấp, thứ cấp đến bao bì vận chuyển, đều phải đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về an toàn và môi trường. Bao bì không còn là phần “đi kèm” mà đã trở thành một phần cấu thành giá trị và năng lực cạnh tranh của sản phẩm.
Khoảng thời gian từ nay đến tháng 8/2026 được xem là “cửa sổ thích ứng cuối cùng”, buộc doanh nghiệp phải rà soát toàn bộ hệ thống bao bì đang sử dụng, từ vật liệu, thiết kế đến quy trình sản xuất và khả năng đáp ứng các tiêu chí bền vững. Đây không còn là những điều chỉnh mang tính hình thức, mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện chuỗi giá trị.
Nguy cơ mất đơn hàng nếu chậm thích ứng
Sau mốc tháng 8/2026, các yêu cầu của EU sẽ được triển khai thông qua hệ thống kiểm soát nhiều tầng, từ nhà nhập khẩu, nhà phân phối đến hệ thống bán lẻ. Việc tuân thủ sẽ không chỉ dừng ở hồ sơ giấy tờ mà được kiểm chứng trực tiếp trong quá trình lưu thông hàng hóa.
Do đó, doanh nghiệp không đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn về bao bì có thể đối mặt với nhiều rủi ro như kéo dài thời gian thông quan, phát sinh chi phí kiểm nghiệm, bị yêu cầu điều chỉnh sản phẩm hoặc thậm chí bị từ chối đơn hàng. Trên thực tế, nhiều nhà nhập khẩu EU đã chủ động áp dụng tiêu chuẩn sớm hơn lộ trình chính thức nhằm giảm thiểu rủi ro, khiến áp lực tuân thủ càng trở nên cấp bách.
Về dài hạn, quy định này còn mang tính cấu trúc đối với thương mại quốc tế. Từ năm 2030, yêu cầu về khả năng tái chế sẽ trở thành điều kiện bắt buộc đối với toàn bộ bao bì. Khi đó, các loại bao bì không đáp ứng tiêu chí thân thiện môi trường hoặc thiếu minh bạch thông tin sẽ không còn “cửa” vào thị trường EU.
Đến giai đoạn 2035-2038, khi EU tiếp tục siết chặt yêu cầu theo hướng bao bì phải có khả năng tái chế ở quy mô công nghiệp, tiêu chuẩn thị trường sẽ khắt khe hơn đáng kể. Đây sẽ là thời điểm phân hóa rõ rệt giữa các doanh nghiệp: những đơn vị đầu tư bài bản vào công nghệ và vật liệu sẽ chiếm ưu thế, trong khi các doanh nghiệp chỉ đáp ứng ở mức tối thiểu có nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng.
Đáng chú ý, quy định này không áp dụng riêng cho một ngành hàng mà bao phủ toàn bộ sản phẩm có bao bì tiếp xúc thực phẩm, từ nông sản, thủy sản đến thực phẩm chế biến. Điều này làm gia tăng cạnh tranh giữa các nhà cung cấp trên phạm vi toàn cầu, khi yếu tố bao bì trở thành một phần của “chuẩn thị trường mới”.
Trong bối cảnh đó, việc chậm thích ứng không chỉ khiến doanh nghiệp đối mặt với rủi ro mất đơn hàng trong ngắn hạn, mà còn ảnh hưởng đến vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu về dài hạn. Ngược lại, những doanh nghiệp chuyển đổi sớm sẽ có cơ hội nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng thị phần.
EU hiện là một trong những thị trường trọng điểm của thủy sản Việt Nam. Năm 2025, xuất khẩu thủy sản đạt khoảng 11,3 tỷ USD, trong đó EU đóng góp khoảng 1,2 tỷ USD, chiếm 12-15%. Tính đến giữa tháng 3/2026, xuất khẩu thủy sản sang thị trường này tiếp tục tăng khoảng 16,9%, đạt hơn 200 triệu USD, cho thấy dư địa tăng trưởng vẫn còn lớn. Các mặt hàng chủ lực gồm tôm, cá tra, cá ngừ và nhuyễn thể, trong đó tôm chế biến giá trị gia tăng đang giữ vai trò dẫn dắt tại hệ thống bán lẻ châu Âu.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho hay, xu hướng tiêu dùng tại EU đang chuyển mạnh sang các sản phẩm có chứng nhận bền vững, truy xuất nguồn gốc rõ ràng và chế biến sâu. Đây là cơ hội nhưng cũng là thách thức, đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cao năng lực thích ứng.
VASEP khuyến nghị, doanh nghiệp cần chủ động theo dõi và tuân thủ các quy định mới, đặc biệt là các yêu cầu về bao bì sẽ chính thức áp dụng từ ngày 12/8/2026. Đồng thời, cần đầu tư vào vật liệu thân thiện môi trường, cải tiến thiết kế và xây dựng hệ thống quản trị phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế.
Có thể thấy, Quy định (EU) 2025/40 đang thiết lập một “luật chơi mới” cho thương mại toàn cầu, trong đó bao bì được đặt ngang hàng với chất lượng sản phẩm. Trong bối cảnh đó, khả năng thích ứng nhanh sẽ là yếu tố quyết định giúp doanh nghiệp không chỉ giữ vững thị trường mà còn nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị quốc tế.
Theo quy định mới, mọi loại bao bì từ bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm đến bao bì vận chuyển đều phải đáp ứng tiêu chuẩn nghiêm ngặt về an toàn và tính bền vững. Điều này buộc các loại bao bì phổ biến như túi nilon, hộp nhựa, khay xốp… phải tuân thủ yêu cầu về vật liệu, khả năng tái chế và tác động môi trường.
Nguyễn Hạnh /Báo Công Thương