Từ vụ clip nóng trên xe ô tô, dư luận đặt câu hỏi về hành vi quay clip cũng như đăng tải, lan truyền các clip này lên mạng xã hội có vi phạm pháp luật?
Mạng xã hội những ngày qua lan truyền các đoạn clip ghi lại cảnh nóng trên xe ô tô giữa một người đàn ông và một cô gái. Người quay clip tự nhận là bạn trai của cô gái này.
Dưới góc độ pháp lý, Tiến sĩ, Luật sư Đặng Văn Cường – Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp cho rằng, người quay và đăng tải clip hoặc người tiếp tục phát tán clip, tùy tình chất, mức độ, nội dung và hậu quả của hành vi, có thể phải chịu trách nhiệm dân sự, hành chính hoặc hình sự.
TS.LS Đặng Văn Cường
Không nên biến sự việc chưa được xác minh thành “phiên tòa” trên mạng xã hội
TS.LS Đặng Văn Cường cho rằng, cần thận trọng khi đánh giá vụ việc bởi những thông tin hiện nay chủ yếu xuất phát từ các đoạn clip và bài đăng trên mạng xã hội. Một đoạn clip chỉ phản ánh một thời điểm, một góc nhìn và một phần diễn biến. Những hình ảnh được chia sẻ trên mạng không thể thay thế kết quả xác minh của cơ quan có thẩm quyền.
Trong vụ việc trên, luật sư Cường cho rằng cần phân biệt rõ ba vấn đề. Thứ nhất, quan hệ tình cảm giữa hai người trưởng thành. Nếu hai người tự nguyện xác lập quan hệ tình cảm, đây trước hết là vấn đề thuộc đời sống riêng tư của họ. Việc đánh giá quan hệ đó có vi phạm nghĩa vụ hôn nhân hay không phải căn cứ vào tình trạng hôn nhân thực tế và những chứng cứ hợp pháp, chứ không thể chỉ dựa vào lời kể của một bên hoặc những suy đoán trên mạng xã hội.
Thứ hai, hành vi của người phát hiện sự việc và ghi hình. Người quay clip có thể có mục đích ghi nhận sự việc, bảo vệ quyền lợi của mình hoặc thu thập chứng cứ. Tuy nhiên, quyền ghi nhận sự việc không đồng nghĩa với quyền tự do công khai hình ảnh, thông tin riêng tư của người khác.
Thứ ba, hành vi đăng tải, chia sẻ, bình luận và khai thác các đoạn clip trên mạng xã hội. Đây là vấn đề có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý độc lập, đặc biệt khi hình ảnh bị sử dụng để bêu riếu, xúc phạm, gán ghép thông tin hoặc làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến danh dự, nhân phẩm và uy tín của người xuất hiện trong clip.
“Không nên biến một sự việc chưa được xác minh thành một phiên tòa trên mạng xã hội, nơi người bị phản ánh không có cơ hội trình bày đầy đủ, còn những người tham gia bình luận lại tự cho mình quyền kết luận và phán xét”, luật sư Cường nói.
“Tôi muốn nhấn mạnh rằng, pháp luật không cho phép chúng ta suy diễn từ một đoạn clip để kết luận một người đã phạm tội, cũng không cho phép lấy lý do bảo vệ đạo đức xã hội để xâm phạm quyền nhân thân của người khác”, luật sư Cường nêu ý kiến.
Đăng tải hình ảnh lên mạng xã hội có vi phạm quyền nhân thân?
Theo luật sư Đặng Văn Cường, pháp luật Việt Nam ghi nhận và bảo vệ quyền nhân thân của cá nhân, trong đó có quyền đối với hình ảnh, quyền về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình và quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín.
Việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý, trừ những trường hợp ngoại lệ được pháp luật quy định. Điều luật có quy định một số trường hợp sử dụng hình ảnh không cần sự đồng ý, như sử dụng vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng hoặc hình ảnh được sử dụng từ hoạt động công cộng mà không làm tổn hại đến danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh.
Tuy nhiên, không thể cứ cho rằng một vụ việc đang được dư luận quan tâm thì việc công khai hình ảnh của những người liên quan đương nhiên thuộc trường hợp vì lợi ích công cộng. Cần xem xét mục đích, phạm vi, nội dung và hậu quả của việc sử dụng hình ảnh. Việc đưa hình ảnh nhạy cảm, hình ảnh riêng tư lên mạng để bêu riếu, chế giễu hoặc kích động đám đông không thể được hợp thức hóa chỉ bằng lý do muốn công khai sự việc.
Bên cạnh đó, Điều 38 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ. Việc thu thập, lưu giữ, sử dụng, công khai thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân phải được người đó đồng ý, trừ trường hợp luật có quy định khác.
Cần phân biệt rõ hành vi ghi hình với hành vi công khai hình ảnh. Không thể kết luận rằng cứ quay hình người khác khi chưa được đồng ý là đương nhiên phạm pháp, bởi tính hợp pháp của việc ghi hình còn phụ thuộc vào địa điểm, hoàn cảnh, mục đích, cách thức ghi hình và quy định pháp luật có liên quan.
Chẳng hạn, việc ghi nhận một sự việc xảy ra tại nơi công cộng để làm chứng cứ hoặc cung cấp cho cơ quan có thẩm quyền có thể được xem xét khác với việc bí mật ghi hình trong không gian riêng tư rồi đưa lên mạng xã hội để làm nhục người xuất hiện trong clip.
Ngay cả khi việc ghi hình ban đầu có mục đích chính đáng, người ghi hình vẫn phải chịu trách nhiệm về cách thức sử dụng hình ảnh và thông tin thu thập được. Việc có một đoạn clip trong tay không đồng nghĩa với việc có quyền phát tán đoạn clip đó cho hàng nghìn, hàng triệu người xem.
Nếu người quay clip cho rằng mình bị xâm phạm quyền lợi trong quan hệ hôn nhân hoặc quan hệ gia đình, họ có thể lưu giữ tài liệu, chứng cứ và cung cấp cho cơ quan có thẩm quyền hoặc sử dụng trong quá trình giải quyết tranh chấp theo quy định pháp luật. Đó là con đường pháp lý phù hợp. Việc đưa hình ảnh riêng tư lên mạng xã hội để cộng đồng phán xét là một hành vi khác và phải được đánh giá độc lập.
Luật sư Cường cũng cho biết, tùy tính chất, mức độ, nội dung và hậu quả của hành vi, người ghi hình, người đăng tải hoặc người tiếp tục phát tán clip có thể phải chịu trách nhiệm dân sự, hành chính hoặc hình sự.
Đối với hành vi sử dụng hình ảnh trái quy định tại Điều 32 Bộ luật Dân sự năm 2015, người có hình ảnh còn có quyền yêu cầu chấm dứt việc sử dụng hình ảnh, thu hồi, tiêu hủy hình ảnh và bồi thường thiệt hại nếu có căn cứ.
Theo Điều 95 Nghị định số 174/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, hành vi lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân có thể bị phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng. Điều luật cũng quy định mức phạt từ 30 triệu đồng đến 50 triệu đồng đối với một số hành vi vi phạm nghiêm trọng hơn, trong đó có hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin sai sự thật gây hoang mang trong Nhân dân hoặc xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.
Ngoài hình thức phạt tiền, người vi phạm còn có thể bị buộc gỡ bỏ thông tin sai sự thật hoặc thông tin vi phạm pháp luật theo quy định.
Trong trường hợp hành vi có đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về một số tội danh cụ thể.
Tội làm nhục người khác theo Điều 155 Bộ luật Hình sự có thể bị phạt cảnh cáo, phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 30 triệu đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm. Nếu sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để phạm tội thì có thể bị phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm theo khoản 2 Điều 155.
Tội vu khống theo Điều 156 Bộ luật Hình sự có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Nếu sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để phạm tội thì thuộc trường hợp định khung tăng nặng theo khoản 2 Điều 156.
Tội lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân theo Điều 331 Bộ luật Hình sự có thể được xem xét khi người thực hiện có hành vi lợi dụng các quyền tự do dân chủ để xâm phạm những lợi ích được điều luật bảo vệ và đáp ứng đầy đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm. Không thể chỉ vì một người đăng tải nội dung gây tranh cãi hoặc có lời bình luận tiêu cực trên mạng xã hội mà mặc nhiên kết luận người đó phạm tội này.
Ngoài ra còn có tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông theo Điều 288 Bộ luật Hình sự...
Người bị quay, phát tán clip cần làm gì?
Luật sư Đặng Văn Cường cho rằng, người bị xâm phạm cần bình tĩnh, không nên đáp trả bằng những hành vi xúc phạm hoặc phát tán thông tin riêng tư của người khác.
Trước hết, cần lưu giữ chứng cứ về hành vi vi phạm, bao gồm đường dẫn bài đăng, tài khoản đăng tải, thời điểm đăng, nội dung clip, nội dung bình luận, số lần chia sẻ và những tài liệu chứng minh thiệt hại nếu có.
Tiếp đó, người bị xâm phạm có thể yêu cầu người đăng tải chấm dứt việc sử dụng hình ảnh, gỡ bỏ nội dung, cải chính và xin lỗi công khai. Trường hợp không được giải quyết, họ có quyền gửi đơn đến cơ quan có thẩm quyền để đề nghị xem xét, xử lý theo quy định pháp luật hoặc khởi kiện tại Tòa án nhằm bảo vệ quyền nhân thân và yêu cầu bồi thường thiệt hại.
Nếu có dấu hiệu của hành vi làm nhục người khác, vu khống hoặc hành vi phạm tội khác, người bị xâm phạm có thể gửi đơn tố giác, kèm theo chứng cứ đến cơ quan điều tra hoặc cơ quan có thẩm quyền.
Điều quan trọng là phải bảo vệ quyền lợi bằng các biện pháp pháp lý, không tiếp tục đẩy sự việc thành một cuộc đối đầu trên mạng xã hội.
Hải Ninh /Báo Tri thức và Cuộc sống