Internet, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh hay công nghệ deepfake mở ra nhiều cơ hội học tập, kết nối cho trẻ em, nhưng đi kèm là hàng loạt nguy cơ như: Lừa đảo, bắt nạt trực tuyến, xâm hại đời tư hay lệ thuộc vào mạng xã hội.
Nhân Tháng hành động Vì trẻ em năm 2026, phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã trao đổi với Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) Nguyễn Thị Nga về những giải pháp bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng.
Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) Nguyễn Thị Nga
Không thể để trẻ “tự bơi” trên không gian mạng
- Hiện nay, trẻ em tiếp cận internet và mạng xã hội ngày càng sớm. Theo bà, những nguy cơ đáng lo ngại nhất đối với trẻ trên không gian mạng là gì?
- Internet mang lại nhiều cơ hội để trẻ em học tập, kết nối và phát triển kỹ năng trong thời đại số. Tuy nhiên, đi cùng với những tiện ích đó là không ít rủi ro nếu trẻ em chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng sử dụng mạng internet an toàn ngay từ sớm.
Thực tế cho thấy, các nguy cơ đối với trẻ em trên môi trường mạng đang ngày càng gia tăng và phức tạp hơn. Theo Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, chỉ trong tháng 4-2026, Tổng đài đã tiếp nhận hơn 46.000 cuộc gọi, trong đó nhiều trẻ em cầu cứu vì áp lực tâm lý, bị xúc phạm danh dự hoặc bắt nạt trên mạng xã hội. Con số này tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm 2025.
Một trong những nguy cơ phổ biến nhất hiện là trẻ em tiếp xúc với nội dung không phù hợp với độ tuổi, độc hại, phản cảm hoặc các trào lưu nguy hiểm. Chỉ qua vài thao tác tìm kiếm hay lướt mạng xã hội, trẻ em có thể bắt gặp hình ảnh bạo lực, thông tin lệch chuẩn, thông tin vô bổ.
Bên cạnh đó là nguy cơ lộ lọt thông tin cá nhân khi nhiều trẻ em chưa ý thức đầy đủ về việc chia sẻ hình ảnh, địa chỉ, trường học hay thông tin gia đình lên mạng. Thực tế, có trường hợp trẻ đã bị các đối tượng xấu làm quen qua mạng, dụ dỗ gửi hình ảnh riêng tư rồi tiếp tục đe dọa, khống chế tinh thần và tống tiền gia đình. Ngoài ra, tình trạng bắt nạt trực tuyến cũng đang trở thành vấn đề đáng lo ngại khi nhiều trẻ em bị xúc phạm, cô lập hoặc tẩy chay trên mạng xã hội, dẫn đến lo âu, tự ti và ảnh hưởng nghiêm trọng tới tâm lý.
Đặc biệt, sự phát triển nhanh của AI tạo sinh và công nghệ deepfake khiến nguy cơ giả mạo hình ảnh, cắt ghép nội dung ngày càng tinh vi hơn. Đây là thách thức mới hiện nay, trong khi nhiều gia đình và nhà trường vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ.
- Có ý kiến cho rằng, hiện nay, việc bảo vệ trẻ em trên không gian mạng vẫn còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong xử lý nội dung độc hại. Quan điểm của bà về vấn đề này thế nào?
- Thời gian qua, Đảng và Nhà nước rất quan tâm đến công tác bảo vệ trẻ em trên không gian mạng. Việt Nam đã có hệ thống pháp luật tương đối đầy đủ. Điều 54, Luật Trẻ em năm 2016 đã quy định trách nhiệm bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng. Sau đó, nhiều quy định pháp luật tiếp tục được ban hành và hoàn thiện như: Luật An ninh mạng năm 2018, sửa đổi năm 2025 cùng các nghị định, quyết định liên quan. Giai đoạn 2021-2025, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình bảo vệ và hỗ trợ trẻ em tương tác lành mạnh, sáng tạo trên môi trường mạng. Đến tháng 3-2026, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục ban hành Quyết định số 468/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026-2030”.
Có thể khẳng định, về mặt thể chế, chúng ta cơ bản đã có đầy đủ hành lang pháp lý cần thiết. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay vẫn là khâu thực thi. Không gian mạng thay đổi liên tục, nhiều nội dung xấu độc xuất hiện trên các nền tảng xuyên biên giới nên việc kiểm soát không hề đơn giản. Trong khi đó, nhiều phụ huynh còn hạn chế về kỹ năng số. Nhiều cha mẹ vô tình đăng tải hình ảnh, thông tin riêng tư hay kết quả học tập của con lên mạng xã hội mà chưa nhận ra nguy cơ ảnh hưởng tới quyền riêng tư và sự an toàn của trẻ em.
Cùng với đó, Luật Trẻ em và Nghị định số 56/2017/NĐ-CP của Chính phủ đã quy định rất rõ về bảo vệ bí mật đời sống riêng tư của trẻ em. Với trẻ từ đủ 7 tuổi trở lên, việc đăng tải thông tin cá nhân cần có sự đồng ý của trẻ. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều phụ huynh vẫn chưa quan tâm đúng mức đến quy định này.
- Thưa bà, thời gian qua, công tác phối hợp liên ngành để bảo vệ trẻ em trên không gian mạng đã được triển khai như thế nào?
- Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không thể là trách nhiệm riêng của một cơ quan hay một ngành mà cần sự phối hợp đồng bộ của nhiều bên.
Thực hiện Quyết định số 830/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Thông tin và Truyền thông (trước đây) đã thành lập Mạng lưới ứng cứu và bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng với sự tham gia của các bộ, ngành, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế và cơ quan báo chí.
Ngoài công tác xử lý vi phạm, hoạt động truyền thông, phòng ngừa cũng được triển khai đa dạng với nhiều chiến dịch như “Vắc xin số”, “Không một mình” hay các cuộc thi tìm hiểu kỹ năng an toàn trên môi trường mạng dành cho trẻ em.
Các lực lượng chức năng cũng áp dụng nhiều giải pháp kỹ thuật nhằm chặn, lọc và gỡ bỏ nội dung độc hại; đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế trong xử lý các vụ việc xuyên biên giới liên quan tới xâm hại trẻ em trên không gian mạng.
Tăng “sức đề kháng số” cho trẻ em
.jpg)
Học sinh Trường Trung học cơ sở Nguyễn Du (phường Đại Mỗ) tham gia cuộc thi toàn quốc “Học sinh An ninh mạng 2026”
- Để tăng “sức đề kháng số” cho trẻ em, thời gian tới, cần tập trung vào những giải pháp nào, thưa bà?
- Hiện nay, trẻ em dành khá nhiều thời gian mỗi ngày cho internet và mạng xã hội, đặc biệt trong dịp hè. Nếu thiếu sự đồng hành và định hướng phù hợp, trẻ em dễ bị cuốn vào các nội dung tiêu cực hoặc lệ thuộc vào môi trường ảo. Chúng tôi xác định truyền thông và giáo dục kỹ năng số là giải pháp then chốt trong giai đoạn tới. Không chỉ trẻ em mà cả cha mẹ, giáo viên và cộng đồng đều cần được trang bị kỹ năng sử dụng internet an toàn.
Cục Bà mẹ và Trẻ em đã và đang phối hợp với nhiều bộ, ngành, doanh nghiệp triển khai các chiến dịch truyền thông như “Vắc xin số”, “Không một mình” nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ em trên môi trường mạng. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là tiếp tục củng cố và phát huy hiệu quả hoạt động của Tổng đài 111 trong tiếp nhận phản ánh, tư vấn và hỗ trợ trẻ em. Ngoài tiếp nhận thông tin, Tổng đài có vai trò hướng dẫn kỹ năng an toàn số cho trẻ em và cha mẹ khi tham gia môi trường mạng.
Bên cạnh đó, Bộ Y tế cũng giao các đơn vị chuyên môn nghiên cứu sâu hơn về tác động của môi trường mạng tới sức khỏe tâm thần trẻ em; đồng thời tăng cường tập huấn cho đội ngũ cán bộ cơ sở để kịp thời hỗ trợ, can thiệp khi xảy ra vụ việc liên quan tới trẻ em trên không gian mạng.
Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là vai trò “lá chắn” của gia đình. Cha mẹ cần dành thời gian đồng hành với con, hiểu con đang tiếp cận nền tảng nào, nội dung gì trên mạng, thay vì phó mặc hoàn toàn cho smartphone hay internet. Cha mẹ cần được hướng dẫn cách nhận diện thông tin xấu độc, các hành vi lừa đảo; không chia sẻ hình ảnh riêng tư; không kết bạn tùy tiện với người lạ và biết tìm kiếm hỗ trợ khi gặp nguy hiểm. Nhà trường cần tăng cường giáo dục kỹ năng số, kỹ năng an toàn mạng song song với dạy kiến thức văn hóa; cần tạo thêm nhiều sân chơi, hoạt động trải nghiệm thực tế để trẻ cân bằng giữa đời sống thực và thế giới ảo…
- Nhân Tháng hành động vì trẻ em năm 2026, bà muốn gửi gắm thông điệp gì tới các gia đình và cộng đồng?
- Tháng hành động vì trẻ em là dịp để toàn xã hội cùng nâng cao nhận thức và hành động mạnh mẽ hơn trong chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em. Với chủ đề “Trẻ em hạnh phúc, an toàn, vững bước vào kỷ nguyên số”, chúng tôi mong muốn huy động thêm nhiều nguồn lực xã hội để chăm lo cho trẻ em, đặc biệt là trẻ em ở vùng khó khăn; phòng, chống đuối nước trẻ em; đồng thời xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh hơn cho trẻ em.
Trong dịp hè, trẻ em vẫn có thể sử dụng mạng xã hội, nhưng cần có sự đồng hành và hướng dẫn của cha mẹ, người thân. Các em nên tiếp cận những nội dung phù hợp với lứa tuổi, sử dụng thời gian hợp lý và cân bằng với các hoạt động ngoài trời. Bên cạnh đó, gia đình, nhà trường và cộng đồng cần tạo thêm nhiều sân chơi, hoạt động văn hóa, thể thao, trải nghiệm thực tế để trẻ không phụ thuộc vào điện thoại hay thế giới ảo. Các thiết chế văn hóa tại cơ sở trong dịp hè có vai trò rất quan trọng trong việc giúp trẻ có một mùa hè an toàn, lành mạnh và bổ ích.
- Trân trọng cảm ơn bà!
Hồng Nhung - Duy Anh /HNMO