NHNN chào mua USD giao ngay từ ngày 11/11, với khối lượng phụ thuộc vào trạng thái ngoại tệ của từng ngân hàng. Cuối quý III, 15/26 ngân hàng âm USD nội bảng; tại một số ngân hàng, vị thế đảo chiều khi tính thêm ngoại bảng.
Đa số ngân hàng âm USD nội bảng, vị thế dương tập trung tại VietinBank và Vietcombank
Từ ngày 11/11, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) triển khai chào mua đô la Mỹ (USD) giao ngay với tỷ giá 25.500 đồng/USD, mở thêm kênh cung ứng thanh khoản VND cho hệ thống ngân hàng. Động thái này thu hút sự chú ý đến trạng thái ngoại tệ của các nhà băng, đặc biệt là khả năng bán USD cho NHNN để bổ sung nguồn vốn bằng tiền đồng.
Theo báo cáo tài chính quý III/2026, trong số 26 ngân hàng có thể xác định chênh lệch giữa tài sản Có và tài sản Nợ bằng USD trên bảng cân đối kế toán tại ngày 30/9, có 15 ngân hàng ghi nhận trạng thái âm, chiếm 57,7%. Dù vậy, tính chung 26 ngân hàng, trạng thái USD nội bảng vẫn dương khoảng 15.486 tỷ đồng, chủ yếu nhờ các vị thế lớn tại VietinBank và Vietcombank.
Hai ngân hàng này ghi nhận trạng thái USD nội bảng dương lần lượt 19.397 tỷ đồng và 7.507 tỷ đồng, chiếm gần 68% giá trị các vị thế dương. Nếu không tính VietinBank và Vietcombank, trạng thái USD nội bảng của 24 ngân hàng còn lại âm khoảng 11.418 tỷ đồng.
Ở chiều âm, Nam A Bank và VPBank ghi nhận vị thế lớn nhất, lần lượt 4.930 tỷ đồng và 4.774 tỷ đồng. Trong khi đó, OCB, ACB và LPBank cũng có trạng thái dương tương đối lớn, song quy mô thấp hơn đáng kể so với VietinBank và Vietcombank.
Chênh lệch giữa tài sản Có và tài sản Nợ bằng USD mới phản ánh một phần trạng thái ngoại tệ của ngân hàng. Khi tính thêm các giao dịch và cam kết ngoại bảng, quy mô vị thế có thể thay đổi đáng kể, thậm chí chuyển từ dương sang âm hoặc ngược lại.
Trạng thái USD thay đổi đáng kể sau khi tính ngoại bảng, 4 ngân hàng đảo chiều
Tại VietinBank, trạng thái USD nội bảng dương 19.397 tỷ đồng gần như được bù trừ toàn bộ bởi vị thế ngoại bảng âm 18.811 tỷ đồng. Sau khi tính cả hai cấu phần, trạng thái USD kết hợp chỉ còn dương 586 tỷ đồng, tương đương khoảng 3% mức nội bảng ban đầu.
Techcombank ghi nhận diễn biến ngược lại khi trạng thái USD nội bảng âm 633 tỷ đồng được bù đắp bởi ngoại bảng dương 9.177 tỷ đồng. Nhờ đó, vị thế kết hợp đạt dương 8.544 tỷ đồng, cao nhất trong nhóm 18 ngân hàng có thông tin về cả hai cấu phần.
Tác động của ngoại bảng cũng khiến BIDV, LPBank và PGBank chuyển từ trạng thái USD dương sang âm. Trong đó, LPBank chuyển từ dương 2.825 tỷ đồng sang âm 113 tỷ đồng, còn BIDV từ dương 366 tỷ đồng sang âm 794 tỷ đồng. Tính cả Techcombank, có 4 trong số 18 ngân hàng đảo chiều trạng thái USD sau khi tính ngoại bảng.
Tại 18 ngân hàng có thông tin về cả hai cấu phần, trạng thái USD nội bảng dương khoảng 14.371 tỷ đồng nhưng giảm xuống còn 2.425 tỷ đồng sau khi tính ngoại bảng. Trong đó, 11 ngân hàng có vị thế kết hợp âm, còn 7 ngân hàng duy trì trạng thái dương.
Đáng chú ý, Techcombank và OCB chiếm gần 78% giá trị các vị thế USD kết hợp dương. Nếu không tính hai ngân hàng này, trạng thái USD của 16 ngân hàng còn lại âm khoảng 10.492 tỷ đồng. Vị thế dương vì thế vẫn tập trung tại một số ngân hàng, nhưng các ngân hàng có quy mô lớn nhất đã thay đổi đáng kể so với khi chỉ xét nội bảng.
Cơ cấu ngoại tệ tại các ngân hàng và dư địa bán USD cho NHNN
Sự khác biệt còn thể hiện ở cơ cấu từng đồng tiền. Trong nhóm 18 ngân hàng, chênh lệch ngoại tệ sau khi tính cả USD và các đồng tiền khác đạt khoảng 4.932 tỷ đồng, cao hơn riêng trạng thái USD khoảng 2.507 tỷ đồng. Phần chênh lệch chủ yếu đến từ các ngoại tệ ngoài USD và euro (EUR), với giá trị dương khoảng 2.510 tỷ đồng, trong khi EUR ghi nhận mức âm khoảng 2,5 tỷ đồng.
Tại HDBank, trạng thái ngoại tệ ngoài USD dương khoảng 684 tỷ đồng, bù đắp một phần vị thế USD âm 1.497 tỷ đồng, đưa chênh lệch ngoại tệ của ngân hàng còn âm khoảng 813 tỷ đồng. Ở SeABank, các đồng tiền khác giúp chênh lệch ngoại tệ chuyển từ âm 27 tỷ đồng nếu chỉ xét USD sang dương khoảng 43 tỷ đồng khi tính thêm những ngoại tệ còn lại.
Cơ cấu ngoại tệ cũng có sự khác biệt giữa các ngân hàng. Techcombank ghi nhận trạng thái EUR dương 140,8 tỷ đồng, trong khi VietinBank có vị thế EUR âm 131,5 tỷ đồng.
Những khác biệt này có ý nghĩa đối với hoạt động mua USD của NHNN. Theo Thông tư 07/2012/TT-NHNN, trạng thái ngoại tệ được xác định riêng cho từng đồng tiền, có tính đến các khoản mục nội bảng và ngoại bảng liên quan. Các vị thế dương và âm được xác định riêng sau khi quy đổi, khác với chênh lệch ngoại tệ tính ròng trên báo cáo tài chính.
Theo phương án mua USD giao ngay, NHNN căn cứ vào trạng thái ngoại tệ cuối ngày làm việc liền trước phiên giao dịch, với khối lượng mua tối đa đủ đưa trạng thái của từng tổ chức về mức cân bằng. Trong khi đó, báo cáo tài chính quý III phản ánh vị thế tại ngày 30/9. Các hoạt động thanh toán quốc tế, kinh doanh ngoại hối và giao dịch phái sinh phát sinh sau thời điểm này có thể làm thay đổi trạng thái ngoại tệ của từng ngân hàng.
Bên cạnh điều kiện về trạng thái ngoại tệ, chênh lệch tỷ giá cũng ảnh hưởng đến quyết định bán USD. Ngày 11/11, tỷ giá USD/VND liên ngân hàng chốt phiên ở mức 25.660 đồng/USD, cao hơn giá mua của NHNN 160 đồng. Khoảng cách giữa hai mức giá tham chiếu, cùng nhu cầu thanh khoản VND và nghĩa vụ thanh toán ngoại tệ, là những yếu tố tác động đến quyết định giao dịch của từng ngân hàng.
Với tỷ giá mua 25.500 đồng/USD, mỗi 1 tỷ USD được NHNN thực mua tương ứng 25.500 tỷ đồng thanh toán bằng VND. Khác với các nghiệp vụ cung ứng vốn có kỳ hạn, giao dịch mua ngoại tệ giao ngay không gắn với nghĩa vụ hoàn trả khoản tiền đồng vào một thời điểm đáo hạn xác định.
Trên thị trường mở, phiên 12/11 ghi nhận NHNN bơm 6.325,3 tỷ đồng qua nghiệp vụ mua có kỳ hạn giấy tờ có giá, trong khi 6.802,7 tỷ đồng đáo hạn, tương ứng mức hút ròng khoảng 477 tỷ đồng. Khối lượng nghiệp vụ thị trường mở (OMO) còn lưu hành đạt 112.131,1 tỷ đồng.
Trong bối cảnh NHNN đồng thời sử dụng nhiều công cụ điều tiết thanh khoản, hoạt động mua USD giao ngay bổ sung một kênh cung ứng VND cho hệ thống ngân hàng. Lượng tiền đồng thực tế được đưa ra qua kênh này sẽ phụ thuộc vào khối lượng USD được NHNN mua vào, cùng nhu cầu thanh khoản và điều kiện giao dịch trên thị trường.
Mặc Vũ /Doanh Nhân Việt Nam