Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) đánh giá tình trạng thanh khoản căng thẳng bắt nguồn từ sự cộng hưởng của ba yếu tố: cầu tín dụng tăng tốc mạnh - đặc biệt kỳ hạn trung dài hạn; huy động vốn bị hút ra khỏi hệ thống bởi NSNN bội thu và tỷ trọng tiền mặt tăng; trong khi NHNN buộc phải thu hẹp bơm OMO do dư địa tỷ giá và lạm phát bị siết chặt.
VDSC: Chênh lệch tín dụng và huy động vượt 2,5 triệu tỷ đồng, tỷ lệ LDR chạm mốc 115%
Tính đến cuối tháng 5/2026, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống đạt 5,71% so với đầu năm trong khi tăng trưởng huy động vốn ở mức 2,98%.
Khoảng cách tín dụng và huy động tiếp tục nới rộng, với chênh lệch giữa dư nợ tín dụng và huy động trên thị trường 1 theo ước tính của VDSC đã vượt 2,5 triệu tỷ đồng. Qua đó, đẩy tỷ lệ LDR thị trường 1 lên ước khoảng 115% (so với mức 109% cuối 2025 và 106% cuối 2024).
Áp lực thanh khoản từ quý IV/2025 tiếp tục hiện hữu, kéo theo mặt bằng lãi suất liên ngân hàng và lãi suất huy động dân cư tăng tương ứng bất chấp nhiều nỗ lực can thiệp của cơ quan quản lý.
Lý giải về vấn đề áp lực thanh khoản, nhóm phân tích VDSC chỉ ra rằng một trong những nguyên nhân quan trọng là nhu cầu tín dụng tăng tốc.
Theo các chuyên gia, cầu tín dụng hiện đang ở mức rất cao, phản ánh nhu cầu vốn cho đầu tư sản xuất - kinh doanh và bất động sản trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế được đẩy mạnh. Việc cơ cấu tín dụng nghiêng mạnh về kỳ hạn trung dài hạn cũng gây ra tình trạng căng thẳng về cân đối kỳ hạn, đẩy tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn liên tục tăng và làm trầm trọng thêm áp lực thanh khoản cơ cấu cho các ngân hàng.
Bên cạnh đó, trạng thái bội thu của Ngân sách Nhà nước (NSNN) kể từ đầu năm 2026 cũng “rút” thanh khoản của hệ thống. Lũy kế 5 tháng đầu năm 2026, NSNN bội thu gần 500.000 tỷ đồng, trong khi lượng tiền của KBNN gửi trở lại hệ thống ngân hàng thương mại lại không tương xứng. Điều này đồng nghĩa với một lượng tiền bị rút khỏi thị trường 1.
Lý do trực tiếp là tiến độ giải ngân vốn đầu tư công tiếp tục chậm chạp so với kế hoạch, khiến nguồn vốn này chưa thể quay trở lại thúc đẩy thanh khoản thị trường. Tính đến 21/5/2026, cả nước giải ngân được khoảng 180.000 tỷ đồng, đạt 18% kế hoạch cả năm (hơn 1 triệu tỷ).
Chưa kể, tỷ lệ tiền mặt lưu thông cũng có xu hướng tăng kể từ trong tháng 9/2025 tới này, phần nào phản ánh tâm lý thận trọng của người dân trước những thay đổi về chính sách thuế và môi trường pháp lý ngày càng phức tạp hơn.
Nếu như năm 2025, NHNN tiến hành hỗ trợ thanh khoản thông qua kênh thị trường mở với việc bơm mạnh các kỳ hạn dài, thì bước sang 2026, nhà điều hành dường như đã thay đổi căn bản cách thức hỗ trợ thanh khoản trước áp lực dự trữ ngoại hối và lạm phát.
VDSC chỉ ra rằng từ cuối quý I/2026, NHNN chỉ hỗ trợ nhỏ giọt qua kênh cầm cố với kỳ hạn ngắn 7–14 ngày. Kết quả là dư nợ OMO lưu hành hiện chỉ còn quanh mức 300.000 tỷ đồng, giảm mạnh so với đỉnh gần 500.000 tỷ đồng hồi cuối tháng 2/2026.
Đây nhiều khả năng là sự lựa chọn có chủ đích của NHNN trong bối cảnh bộ đệm dự trữ ngoại hối còn mỏng, khi việc bơm thanh khoản VNĐ quy mô lớn có thể gây áp lực mất giá tiền đồng và phức tạp thêm bài toán quản lý tỷ giá. Bên cạnh đó, rủi ro lạm phát leo thang - nguồn từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông - cũng là ràng buộc khi quyết định nới lỏng thanh khoản.
Từ phía nhà điều hành, trong bối cảnh áp lực thanh khoản đẩy lãi suất huy động tăng mạnh trong quý đầu năm, hồi đầu tháng 4, NHNN đã họp trực tiếp với các NHTM. Ngay sau đó, đại diện các NHTM đã thống nhất chủ trương giảm lãi suất huy động và cho vay, với khoảng 30 NHTM công bố giảm lãi suất huy động trong nửa cuối tháng 4.
Dù vậy, lãi suất huy động sau đó có dấu hiệu nhích tăng trở lại khi áp lực thiếu hụt huy động vẫn hiện hữu.
Hồi giữa tháng 5, NHNN cũng đã ban hành Thông tư 08/2026 tái cho phép tính 20% tiền gửi KBNN vào mẫu số của tỷ lệ LDR. Đây là điều chỉnh kỹ thuật giúp cải thiện chỉ số LDR trên sổ sách của các NHTM quốc doanh.
Tuy nhiên, VDSC nhận định biện pháp này chưa đủ để tạo ra sự cải thiện mang tính chất lan tỏa khi lãi suất trên thị trường liên ngân hàng vẫn có xu hướng tăng từ tháng 5.
Khi chính sách tiền tệ bị ràng buộc bởi các mục tiêu đa chiều, chính sách tài khóa được dự báo sẽ đóng vai trò đòn bẩy trọng yếu để giải quyết căn nguyên của bài toán thanh khoản. Cụ thể, việc đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công được kỳ vọng vừa là yêu cầu phát triển kinh tế vừa là kênh cơ chế duy nhất hiện tại có thể đảo ngược trạng thái bội thu của NSNN và đưa dòng tiền quy mô lớn trở lại lưu thông trong hệ thống ngân hàng.
Dù vậy, theo các chuyên gia, cho đến khi có sự chuyển biến tích cực và rõ nét về tốc độ chi ngân sách, dự báo áp lực thanh khoản hệ thống ngân hàng sẽ tiếp tục duy trì ở mức căng thẳng và mặt bằng lãi suất khó có thể hạ nhiệt một cách bền vững.
"Đây là rủi ro cần được phản ánh vào chi phí vốn của các NHTM và toàn nền kinh tế trong các quý còn lại của năm 2026", VDSC nhận định.
Diên Vỹ /Doanh Nhân Việt Nam