Đà tăng giá gạo xuất khẩu của Ấn Độ do nguồn cung thắt chặt và nhu cầu quốc tế cải thiện đang mang lại những bước chuyển mới cho thị trường nông sản toàn cầu. Trong bối cảnh đó, ngành gạo Việt Nam dù chịu sức ép trầm lắng ngắn hạn từ các thị trường truyền thống nhưng vẫn nắm giữ những lợi thế chiến lược quan trọng để giữ vững vị thế.
Thị trường gạo thế giới thời gian gần đây ghi nhận những diễn biến trái chiều giữa các quốc gia xuất khẩu lớn. Đáng chú ý nhất là sự bứt phá về giá từ Ấn Độ - quốc gia chiếm thị phần xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới. Theo dữ liệu cập nhật từ Tổng cục Thương mại Nước ngoài Ấn Độ (DGFT) và Bộ Công Thương Ấn Độ, giá gạo đồ 5% tấm của nước này đã tăng lên mức 358 - 364 USD/tấn, so với mức 356–361 USD/tấn của tuần trước. Cùng thời điểm, giá gạo trắng 5% tấm được chào bán ở mức 357 - 363 USD/tấn, chính thức chạm đỉnh cao nhất trong gần 10 tháng qua.
Biến động giá gạo thế giới đang tạo ra những cơ hội mới cho các quốc gia xuất khẩu, trong đó có Việt Nam
Biến động cung - cầu tại khu vực Nam Á và góc nhìn cho gạo Việt
Động lực cốt lõi thúc đẩy giá xuất khẩu của Ấn Độ leo thang đến từ áp lực nguồn cung trong nước ngày càng thắt chặt. Giá lúa nguyên liệu nội địa liên tục tăng do lượng tồn kho sụt giảm trước thời điểm thu hoạch vụ mùa mới. Bên cạnh đó, những lo ngại về năng suất toàn vụ do thời tiết bất thường đã buộc các thương nhân nâng giá chào bán nhằm bù đắp rủi ro. Mặc dù giá tăng, gạo Ấn Độ vẫn duy trì sức hút mạnh mẽ nhờ ưu thế cạnh tranh về giá. Thống kê thương mại chính thức cho thấy trong nửa đầu năm, tổng sản lượng gạo xuất khẩu của nước này đạt mức tăng trưởng 5% so với cùng kỳ năm trước. Đà tăng trưởng này được gánh vác chủ yếu bởi phân khúc gạo non-basmati (gạo thường), qua đó bù đắp hiệu quả cho sự sụt giảm của dòng gạo cao cấp basmati vốn chịu sức ép lớn từ các xung đột địa chính trị liên quan đến Israel, Iran và Mỹ làm gián đoạn các tuyến hàng hải qua Vùng Vịnh.
Sự biến động nguồn cung không chỉ giới hạn tại Ấn Độ. Tại Nam Á, giá gạo nội địa Bangladesh cũng tăng cao do ảnh hưởng nặng nề bởi thiên tai. Dữ liệu từ Bộ Nông nghiệp Bangladesh chỉ ra rằng hai đợt lũ lụt liên tiếp đã càn quét và gây thiệt hại diện rộng trên các cánh đồng lúa chất lượng cao, buộc quốc gia này phải tính toán phương án gia tăng nhập khẩu để đảm bảo an ninh lương thực. Trái ngược với Nam Á, thị trường Đông Nam Á lại rơi vào trạng thái khá trầm lắng. Số liệu theo dõi từ Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cho thấy giá gạo 5% tấm xuất khẩu của Việt Nam hiện duy trì ở mức 430 - 450 USD/tấn, gần như không đổi so với tuần trước. Việc giao dịch chậm lại chủ yếu do Philippines - thị trường nhập khẩu lớn nhất - gia tăng các biện pháp kiểm soát và siết chặt hạn ngạch nhằm bảo hộ sản xuất nội địa. Dù vậy, các doanh nghiệp Việt Nam vẫn chủ động không hạ giá bán do biên lợi nhuận đang chịu nhiều áp lực từ chi phí logistics, vật tư nông nghiệp và giá lúa thu mua đầu vào.
Định hướng chiến lược cho doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam
Sự đan xen giữa đà tăng giá của Ấn Độ và trạng thái chững lại tại Đông Nam Á đặt ra những bài toán chiến lược quan trọng cho các doanh nghiệp xuất khẩu lương thực Việt Nam trong giai đoạn tới. Trước hết, việc giữ vững phân khúc chất lượng cao là nguyên tắc cốt lõi khi chênh lệch giá giữa gạo Việt Nam và Ấn Độ (khoảng 70 - 80 USD/tấn) thể hiện rõ sự phân hóa về phân khúc thương hiệu. Gạo Việt Nam đã khẳng định được vị thế ở nhóm gạo thơm và chất lượng cao, do đó các doanh nghiệp không nên tham gia vào cuộc đua hạ giá ở phân khúc thấp mà cần kiên trì duy trì tiêu chuẩn sản phẩm và giá trị thương hiệu.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần tận dụng cơ hội từ các thị trường ngách khi xuất khẩu gạo basmati của Ấn Độ sang Trung Đông gặp khó khăn, mở ra dư địa cho các dòng gạo thơm đặc sản của Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào khu vực Vùng Vịnh và châu Âu, qua đó giảm sự phụ thuộc vào các thị trường truyền thống. Đồng thời, doanh nghiệp cũng cần chủ động quản trị rủi ro chuỗi cung ứng trước những biến động khó lường từ địa chính trị và thời tiết cực đoan, thông qua việc tăng cường liên kết với các hợp tác xã và vùng nguyên liệu để ổn định nguồn cung, tối ưu chi phí và bảo vệ biên lợi nhuận.
Tổng thể, đà phục hồi giá gạo xuất khẩu của Ấn Độ là tín hiệu tích cực cho thấy nhu cầu tiêu thụ lương thực toàn cầu đang phục hồi rõ nét. Đây là thời điểm thích hợp để các doanh nghiệp Việt Nam linh hoạt điều chỉnh chiến lược kinh doanh, tối ưu hóa thị trường xuất khẩu và khẳng định giá trị thương hiệu gạo chất lượng cao trên trường quốc tế.
Hoàng Sơn /Doanh nghiệp và Hội nhập