Chỉ chiếm khoảng 3% sản phẩm đồ uống đóng chai ra mắt toàn cầu năm 2025, lá chè tưởng như lép vế trên kệ hàng bán lẻ. Thế nhưng, đằng sau con số khiêm tốn này là một cuộc chuyển mình lớn trong các phòng nghiên cứu F&B: trà không còn bị đóng khung là một thức uống pha sẵn đơn lẻ, mà đang trở thành nền tảng hương vị đa năng, định hình cấu trúc từ bia rượu, nước giải khát đến thực phẩm bổ sung.
Con số 3% và sự biến hóa trên quầy kệ hiện đại
Báo cáo thị trường năm 2025 về đồ uống đóng chai pha sẵn RTD ghi nhận chỉ khoảng 3% sản phẩm mới có thành phần trà, một tỷ lệ rất nhỏ trước sự lấn lướt của cà phê lạnh hay nước tăng lực. Dù vậy, các tổ chức phân tích thị trường lớn như IWSR hay WGSN lại dành sự quan tâm đặc biệt cho nguyên liệu này. Nghịch lý này xuất phát từ việc con số 3% chỉ phản ánh số lượng sản phẩm thuần trà, chứ không nói lên vai trò thực tế của lá chè trong công thức chế biến.
Trà hiện diện trong những phân khúc rất khác nhau: từ lon hard tea lên men cồn của các xưởng bia Mỹ, rượu mùi tại Ý, đến đồ uống pha cùng whisky Scotch ở Trung Quốc, hay các gói bột tiện lợi bổ sung 20 g protein cho người tập thể thao. Người làm công thức không còn tìm cách tạo ra một ly nước trà truyền thống, mà dùng trà như đòn bẩy kỹ thuật để định hình thể chất cho một món nước hoàn toàn mới.
Tư duy "nền tảng hương vị" thay đổi các phòng nghiên cứu F&B
Trong ngành đồ uống hiện đại, trà đang được tiếp cận dưới góc độ của một nền tảng hương vị. Khái niệm này chỉ một nguyên liệu cơ sở có khả năng kết nối và nâng đỡ nhiều thành phần khác nhau để tạo ra đa dạng sản phẩm. Nhờ vị chát của tannin, vị đắng dịu, hậu ngọt umami và hương thảo mộc tự nhiên, trà mang lại bộ khung cảm quan vững chắc khi phối trộn cùng sữa, hoa quả hay cồn.
Hồng trà có thể kết hợp với đào, quả mọng hoặc sữa béo; bột matcha đi cùng vanilla, dâu tây; còn trà rang hojicha lại hài hòa với chocolate và caramel. Bước sang năm 2026, đội ngũ phát triển sản phẩm không còn hỏi đây là giống chè gì, mà đặt câu hỏi thực tế hơn: loại trà này làm nền được cho những hương vị nào và phù hợp với định dạng đồ uống nào.
Từ matcha đến đồ uống chức năng: Cuộc đổ bộ đa định dạng
Minh chứng rõ nhất cho sự chuyển đổi này là câu chuyện của matcha. Từng gắn liền với nghi thức pha chế cầu kỳ tại quán trà, matcha nay bước vào đời sống công nghiệp qua các gói bột hòa tan, lon latte ướp lạnh và soda sủi bọt tiện lợi. Khả năng thích ứng cao giúp trà phủ rộng trên nhiều phân khúc: từ trà lá khô truyền thống, trà ướp hương trái cây giải khát, đến trà latte tại các chuỗi cà phê.
Đáng chú ý, trà sủi bọt đang nổi lên như lựa chọn thay thế vang nổ không cồn trên bàn tiệc cao cấp, trong khi các dòng trà kết hợp đạm thực vật, chất xơ và vitamin lại đón đầu xu hướng chăm sóc sức khỏe chủ động của người tiêu dùng trẻ.
Cơ hội nâng tầm chuỗi giá trị cho nông sản Việt
Xu hướng quốc tế mở ra gợi ý cấp thiết cho ngành chè Việt Nam. Nhiều năm qua, nông sản trong nước phần lớn vẫn bán thô theo bao tải lớn hoặc đóng gói trà búp phục vụ tệp khách quen thuộc, chịu biên lợi nhuận thấp và rủi ro thị trường. Muốn bước vào chuỗi cung ứng toàn cầu, các doanh nghiệp chế biến cần thay đổi tư duy: nhìn nhận lá chè như giải pháp nguyên liệu cho ngành F&B.
Đầu tư công nghệ chiết xuất, kiểm soát độ tan, độ ổn định màu nước và bảo đảm nghiêm ngặt dư lượng hóa học chính là điều kiện tiên quyết. Khi những búp chè Shan tuyết hay chè trung du được chuẩn hóa thành các nền vị đạt chuẩn công nghiệp, nông sản bản địa mới có thể thoát bẫy bán thô, khẳng định giá trị bền vững trên bản đồ đồ uống thế giới.
Bảo An
Tạp chí Kinh tế và Đồ uống