Các quy định mới về kiểm dịch thực vật, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc được các nước ban hành trong nửa cuối tháng 5, tác động tới nhiều mặt hàng nông sản Việt.
Australia siết chặt kiểm dịch đối với vật liệu nhân giống
Theo tổng hợp của Văn phòng SPS Việt Nam, từ ngày 15 - 31/5/2026, các thành viên Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) đã ban hành 44 thông báo liên quan đến các biện pháp an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS), gồm 25 thông báo dự thảo lấy ý kiến và 19 thông báo có hiệu lực.
Ba Lan ban hành biện pháp khẩn cấp quy định mức dư lượng tối đa đối với một số hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật trong thực phẩm có xuất xứ từ nước thứ ba trong đó có mặt hàng mật ong. Ảnh minh họa
Tính chung cả tháng 5/2026, các thành viên WTO đã phát đi 97 thông báo SPS, trong đó có 68 dự thảo lấy ý kiến và 29 thông báo có hiệu lực, cho thấy xu hướng tiếp tục gia tăng các yêu cầu về an toàn thực phẩm và kiểm dịch đối với hàng hóa xuất nhập khẩu.
Đáng chú ý, nhiều quy định mới có thể tác động trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu nông sản, thực phẩm của Việt Nam vào các thị trường lớn và tiềm năng. Một trong những thông báo đáng lưu ý là việc Australia mở rộng phạm vi áp dụng các biện pháp kiểm soát rủi ro an toàn sinh học đối với nhiều loại vật liệu nhân giống và cây giống.
Theo các thông báo liên quan đến bệnh Moko, virus chùn ngọn chuối, virus khảm bẹ chuối và nấm Phytophthora ramorum, Việt Nam được xếp trong nhóm quốc gia đã ghi nhận dịch bệnh hoặc có nguy cơ cao. Do đó, các mẫu nuôi cấy mô nhập khẩu vào Australia phải kèm khai báo bổ sung xác nhận kết quả xét nghiệm PCR âm tính.
Đối với vật liệu không qua nuôi cấy mô, hàng hóa sẽ phải đưa vào cơ sở cách ly sau nhập khẩu của Chính phủ Australia trong thời gian từ 12 - 15 tháng để theo dõi dịch bệnh. Riêng với vi khuẩn Xylella fastidiosa, Việt Nam thuộc nhóm quốc gia có nguy cơ thấp. Tuy nhiên, mọi vật liệu nhân giống vẫn phải có khai báo bổ sung trên giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật để xác nhận lô hàng có nguồn gốc từ quốc gia không nhiễm mầm bệnh.
Một động thái đáng chú ý khác đến từ Ba Lan khi nước này ban hành biện pháp khẩn cấp quy định mức dư lượng tối đa đối với một số hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật trong thực phẩm có xuất xứ từ nước thứ ba. Quy định áp dụng với nhiều mặt hàng xuất khẩu phổ biến như trái cây có múi, táo, lê, đào, mận, nho, xoài, đu đủ, cà chua, cà tím, đậu, ngũ cốc và mật ong. Theo đó, mức dư lượng tối đa đối với carbendazim và benomyl chỉ còn 0,01 mg/kg; glufosinate là 0,03 mg/kg; thiophanate-methyl là 0,01 mg/kg.
Ba Lan cho biết các hoạt chất này đã bị cấm hoặc không được gia hạn phê duyệt tại Liên minh châu Âu do tiềm ẩn nguy cơ đối với sức khỏe con người, bao gồm độc tính sinh sản, khả năng gây đột biến và rối loạn nội tiết. Quy định có hiệu lực từ ngày 7/6/2026 và dự kiến được áp dụng trong thời gian 12 tháng.
Nhiều thị trường đồng loạt nâng tiêu chuẩn
Bên cạnh Australia và Ba Lan, nhiều thị trường khác cũng đồng loạt cập nhật các yêu cầu SPS mới. Trung Quốc đã đính chính dự thảo tiêu chuẩn quốc gia về phụ gia thực phẩm Capsanthin, trong đó siết chặt các chỉ tiêu liên quan đến chì, asen, capsaicin và dư lượng dung môi hữu cơ.
Liên minh châu Âu ban hành hàng loạt quy định mới về sử dụng chế phẩm sinh học và axit amin làm phụ gia thức ăn chăn nuôi, đồng thời yêu cầu các cơ sở kinh doanh phải tăng cường kiểm soát nguy cơ phơi nhiễm nội độc tố đối với người lao động.
Thổ Nhĩ Kỳ sửa đổi quy định kiểm dịch thực vật, bổ sung các thủ tục đăng ký, khai báo điện tử và tăng cường kiểm tra đối với hàng hóa thực vật nhập khẩu, xuất khẩu và quá cảnh. Nhật Bản cũng thông báo dự thảo sửa đổi tiêu chuẩn thực phẩm và phụ gia thực phẩm, cập nhật các phương pháp thử nghiệm đối với một số enzyme sử dụng trong ngành thực phẩm.
Trong khi đó, Cộng đồng Đông Phi công bố dự thảo tiêu chuẩn mới đối với ngô thực phẩm, quy định độ ẩm tối đa 13,5%, tổng aflatoxin không vượt quá 10 µg/kg cùng nhiều yêu cầu kỹ thuật về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và kim loại nặng.
Theo Văn phòng SPS Việt Nam, xu hướng chung hiện nay là các nước ngày càng tăng cường các biện pháp kiểm soát an toàn thực phẩm, kiểm dịch thực vật, truy xuất nguồn gốc và chất lượng nông sản nhập khẩu. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam phải thường xuyên cập nhật quy định SPS của các thị trường, chủ động điều chỉnh quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng và hồ sơ kỹ thuật để giảm thiểu nguy cơ bị cảnh báo hoặc từ chối hàng hóa.
Yêu cầu kiểm dịch thực vật của Australia, tiêu chuẩn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật của Ba Lan cùng các quy định an toàn thực phẩm của Nhật Bản, Trung Quốc và Đông Phi đang đặt ra áp lực ngày càng lớn đối với hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam.
Nguyễn Hạnh /Báo Công Thương