Việc Hoa Kỳ quyết định áp thuế bổ sung 12,5% theo Mục 301 đối với hàng hóa xuất xứ Việt Nam đang tạo thêm áp lực cho ngành thủy sản. Đặc biệt, các sản phẩm như tôm, cá tra, cá ngừ, mực, bạch tuộc và nhiều mặt hàng chế biến không nằm trong danh mục được miễn trừ, làm gia tăng bất lợi cạnh tranh so với nhiều quốc gia xuất khẩu khác.
Theo thông tin từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, ngày 23/7/2026, Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) công bố kết luận cuối cùng của cuộc điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 đối với 60 nền kinh tế liên quan đến việc chưa ban hành hoặc thực thi hiệu quả lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Theo kết luận này, Việt Nam thuộc nhóm chịu mức thuế bổ sung cao nhất là 12,5%.
VASEP cho biết, theo danh mục miễn trừ do USTR công bố, không có mã hàng nào thuộc Chương 03 của Biểu thuế Hoa Kỳ, nhóm bao gồm cá, giáp xác, nhuyễn thể và các động vật thủy sinh khác, cũng như các nhóm hàng 1604 và 1605 về sản phẩm thủy sản chế biến được đưa vào diện miễn thuế.
Điều này đồng nghĩa với việc hầu hết các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của thủy sản Việt Nam như tôm, cá tra, cá ngừ, mực, bạch tuộc, cua, ghẹ cùng nhiều sản phẩm chế biến sẽ phải chịu thêm mức thuế 12,5% khi nhập khẩu vào Hoa Kỳ, ngoài thuế tối huệ quốc (MFN) và các loại thuế hiện hành khác áp dụng theo từng mã hàng.
Trong khi đó, danh mục miễn thuế chỉ bao gồm một số sản phẩm liên quan gián tiếp đến nguồn gốc thủy sinh như san hô, vỏ động vật, mai mực chưa gia công hoặc một số nguyên liệu dùng làm thức ăn chăn nuôi, những mặt hàng gần như không đáng kể trong cơ cấu xuất khẩu thủy sản của Việt Nam.
Thủy sản Việt Nam đối mặt với sức ép cạnh tranh ngày càng lớn tại thị trường Hoa Kỳ. Ảnh: ST
Theo Hiệp hội VASEP, tác động của quyết định mới không chỉ nằm ở việc chi phí nhập khẩu tăng lên mà còn làm thay đổi tương quan cạnh tranh giữa Việt Nam và các quốc gia xuất khẩu thủy sản khác.
Đối với mặt hàng tôm, sản phẩm xuất khẩu lớn nhất của ngành thủy sản Việt Nam vào Hoa Kỳ, việc Việt Nam phải chịu mức thuế bổ sung 12,5%, trong khi các đối thủ cạnh tranh trực tiếp như Ấn Độ, Indonesia và Ecuador chỉ chịu mức 10%, chênh lệch 2,5 điểm phần trăm tuy không lớn nhưng đủ tạo bất lợi đáng kể về giá trong bối cảnh doanh nghiệp còn phải gánh thêm thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp và nhiều chi phí tuân thủ khác.
Ở nhóm cá ngừ, Ecuador còn được miễn thuế Mục 301 đối với một số dòng sản phẩm nhất định, tạo thêm lợi thế cạnh tranh trước hàng xuất khẩu của Việt Nam tại thị trường Hoa Kỳ. Trong khi đó, các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra, cá ngừ và sản phẩm chế biến của Việt Nam có thể phải đối mặt với yêu cầu giảm giá từ nhà nhập khẩu hoặc chia sẻ phần chi phí thuế phát sinh để duy trì đơn hàng.
Mức thuế bổ sung có hiệu lực từ ngày 24/7/2026 (giờ Hoa Kỳ). Đối với các lô hàng đã được xếp lên tàu trước thời điểm này, doanh nghiệp chỉ được miễn áp dụng mức thuế mới nếu hoàn tất thủ tục nhập khẩu trước ngày 28/7/2026. Theo khuyến nghị, doanh nghiệp cần khẩn trương rà soát mã HS tương ứng tại Hoa Kỳ (HTSUS), điều khoản hợp đồng, thời điểm giao hàng và cơ chế phân chia nghĩa vụ thuế với đối tác nhập khẩu. Đồng thời, cần làm việc chặt chẽ với các đơn vị tư vấn hải quan tại Hoa Kỳ để đánh giá tác động cụ thể đối với từng sản phẩm.
Trong bối cảnh Hoa Kỳ đang gia tăng sử dụng các biện pháp phòng vệ thương mại, rủi ro đối với hàng xuất khẩu Việt Nam ngày càng lớn. Chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ đạt gần 70 tỷ USD, tăng hơn 21% so với cùng kỳ, đồng thời xuất siêu lên tới 60,4 tỷ USD. Tăng trưởng mạnh cũng đồng nghĩa nguy cơ bị điều tra về xuất xứ, trợ cấp và các hành vi thương mại sẽ gia tăng.
Riêng ngành thủy sản, một số tổ chức ngành hàng và nghị sĩ Hoa Kỳ đã có kiến nghị xem xét điều tra các hành vi thương mại không công bằng. Điều này cho thấy doanh nghiệp không chỉ đối mặt với sức ép từ thuế quan mà còn phải chuẩn bị cho các cuộc điều tra thương mại trong thời gian tới.
Theo số liệu cập nhật, tháng 5/2026, xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang Hoa Kỳ đạt 186,6 triệu USD, giảm hơn 20% so với cùng kỳ năm trước. Trong ba mặt hàng chủ lực, chỉ có tôm tăng trưởng theo tháng, trong khi cá tra và cá ngừ đều sụt giảm, phản ánh những khó khăn ngày càng rõ nét tại thị trường này. Và mặc dù vẫn là thị trường xuất khẩu lớn thứ hai của thủy sản Việt Nam, tuy nhiên, tỷ trọng giá trị thủy sản Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ tháng 5/2026 chỉ chiếm 18,4% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước, giảm mạnh so với 23,5% của tháng 5/2025.
Các chuyên gia cho rằng, trước xu hướng siết chặt các hàng rào thương mại trên toàn cầu, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy chỉ tập trung mở rộng xuất khẩu sang quản trị rủi ro thị trường. Đầu tư vào truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng, tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế và xây dựng hệ thống cảnh báo sớm sẽ là những yếu tố quyết định giúp thủy sản Việt Nam duy trì năng lực cạnh tranh và giữ vững thị phần tại Hoa Kỳ trong thời gian tới.
Hồng Hà /Thủy sản Việt Nam