Trước rào cản thuế quan, quy tắc xuất xứ và tiêu chuẩn ngày càng khắt khe, doanh nghiệp Việt cần chuyển từ gia công sang làm chủ công nghệ, thương hiệu và chuỗi cung ứng.
Rào cản tại thị trường Hoa Kỳ ngày càng đa dạng
Thông tin tại hội thảo “Thị trường Hoa Kỳ 2026: Cơ hội, thách thức và các giải pháp đột phá cho doanh nghiệp Việt Nam”, các chuyên gia cho rằng Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu quan trọng hàng đầu của Việt Nam, nhưng yêu cầu đối với hàng hóa ngày càng cao.
Kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam - Hoa Kỳ đã tăng từ 450 triệu USD năm 1995 lên 209,5 tỷ USD năm 2025. Riêng thị trường Hoa Kỳ hiện chiếm khoảng 28-30% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam.
Doanh nghiệp Việt đẩy mạnh nâng giá trị để giữ thị trường Hoa Kỳ
Theo ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Việt Nam và Hoa Kỳ chưa có hiệp định thương mại tự do song phương nên thuế tối huệ quốc (MFN) vẫn là mức thuế nền tảng. Tuy nhiên, doanh nghiệp còn phải lưu ý nhiều lớp thuế và biện pháp phòng vệ thương mại tùy từng nhóm hàng.
Trong đó, thuế Mục 301 áp dụng với một số danh mục sản phẩm liên quan đến sở hữu trí tuệ hoặc lao động cưỡng bức, trong khi thuế Mục 232 áp dụng độc lập với một số sản phẩm như nhôm, thép. Các biện pháp chống bán phá giá, chống trợ cấp cũng tác động đến những mặt hàng như tôm, cá tra, pin mặt trời, trụ điện, tôn và thép.
Ông Hải lưu ý không phải mọi mặt hàng đều chịu tất cả các loại thuế. Tuy nhiên, thách thức đối với doanh nghiệp hiện không chỉ nằm ở thuế quan mà còn mở rộng sang quy tắc xuất xứ, nguy cơ chuyển tải, trung chuyển, tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu minh bạch truy xuất nguồn gốc.
Từ gia công sang nâng giá trị hàng Việt
Theo ông An Thế Dũng, nguyên Tham tán Thương mại Việt Nam tại Vương quốc Anh và Hoa Kỳ, doanh nghiệp muốn đứng vững tại thị trường tiêu dùng lớn của Hoa Kỳ cần tăng cường quản trị rủi ro chính sách và pháp lý, đồng thời hiểu rõ hệ thống luật sở tại. Bên cạnh đó, chất lượng sản phẩm và tiêu chuẩn an toàn cần được đặt lên hàng đầu. Doanh nghiệp cũng cần thích ứng với tập quán kinh doanh của đối tác Hoa Kỳ, trong đó có việc lựa chọn phương thức thanh toán phù hợp đối với các đơn hàng vừa và nhỏ.
Một yếu tố quan trọng khác là xây dựng lòng tin với đối tác. Khi xảy ra tranh chấp phòng vệ thương mại hoặc vấn đề về xuất xứ, uy tín và tính minh bạch của doanh nghiệp sẽ có ý nghĩa lớn trong quan hệ với các đối tác tại thị trường này.
.png)
Hàng Việt cần nâng chất lượng và giá trị để cạnh tranh tại Hoa Kỳ
Theo ông Dũng, một số doanh nghiệp Việt đã chủ động ứng dụng khoa học kỹ thuật, tự động hóa bằng cảm biến và robot để giảm chi phí sản xuất, qua đó bù đắp một phần tác động từ chi phí và thuế tăng thêm.
Ông Trần Thanh Hải cho rằng định hướng xuất khẩu sang Hoa Kỳ không nên chỉ tập trung vào tăng khối lượng mà cần chuyển sang nâng giá trị. Doanh nghiệp cần làm chủ công nghệ và từng bước tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như bán dẫn, AI, năng lượng, kinh tế số và logistics.
Cùng với xuất khẩu, Việt Nam cũng có thể tăng nhập khẩu nguyên liệu, thiết bị và công nghệ từ Hoa Kỳ để phục vụ sản xuất trong nước. Theo ông Hải, việc nhập khẩu công nghệ và nguyên liệu, sau đó chế biến tại Việt Nam có thể tạo ra những sản phẩm mang thương hiệu Việt nhưng chứa đựng giá trị toàn cầu.
Với doanh nghiệp, các yêu cầu trước mắt là kiểm soát chặt xuất xứ, minh bạch chuỗi cung ứng, đa dạng hóa nguồn nguyên liệu, lưu giữ đầy đủ hồ sơ truy xuất và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh. Song song đó, doanh nghiệp cần xây dựng thương hiệu và tìm kiếm đối tác dài hạn.
Ở góc độ chiến lược, bà Hoàng Diệp Trúc, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư Citizen Pathway, cho rằng doanh nghiệp có thể tính đến việc hiện diện trực tiếp tại Hoa Kỳ thông qua thành lập pháp nhân, mở văn phòng, chi nhánh hoặc mua lại doanh nghiệp đang hoạt động để tiếp quản thương hiệu và kênh phân phối. Một lộ trình 3-5 năm, cùng sự chuẩn bị trước khoảng 12 tháng, có thể giúp doanh nghiệp từng bước chuyển từ tư duy gia công “Made in Vietnam” sang nâng cao giá trị thương hiệu và năng lực cạnh tranh.
Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, đại diện Hiệp hội Dừa Việt Nam khuyến nghị tăng cường liên kết thông qua hiệp hội ngành hàng và cộng đồng xuất khẩu. Việc chia sẻ chi phí tư vấn, cập nhật chính sách và phối hợp xử lý các vấn đề pháp lý có thể giúp doanh nghiệp giảm áp lực khi tiếp cận thị trường Hoa Kỳ.
Hà Hương /Doanh nghiệp và Hội nhập