Xuất khẩu cá rô phi Việt Nam đạt 90 triệu USD năm 2026 và thâm nhập phân khúc sashimi tại Nhật. Liệu nguy cơ rào cản thương mại từ Brazil có cản bước?
Cá rô phi Việt Nam đang mở rộng sự hiện diện tại các thị trường quốc tế và bước đầu thâm nhập vào phân khúc giá trị cao. Tuy nhiên, đà tăng trưởng nóng tại một số thị trường truyền thống cũng đang kéo theo nguy cơ đối mặt với các biện pháp phòng vệ thương mại.
Trung Quốc chuyển hướng sang châu Phi, Mỹ giảm nhập khẩu
Báo cáo thị trường cá rô phi do Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) công bố ngày 6/10 cho biết, thương mại toàn cầu đối với mặt hàng này đang xuất hiện sự dịch chuyển đáng kể.
Trong quý I/2026, Trung Quốc xuất khẩu 62.300 tấn cá rô phi nguyên con đông lạnh, tăng 39,4% so với cùng kỳ năm 2025. Đáng chú ý, lượng hàng tăng thêm tập trung chủ yếu sang các thị trường mới, đặc biệt là châu Phi, thay vì thị trường Mỹ. Trong đó, Bờ Biển Ngà nhập khẩu 38.900 tấn (tăng hơn gấp đôi so với cùng kỳ, chiếm 60% tổng lượng xuất khẩu dòng sản phẩm này của Trung Quốc); Mexico đạt 4.700 tấn (tăng 8%).
Ngược lại, xuất khẩu cá rô phi nguyên con đông lạnh của Trung Quốc sang Mỹ giảm 34,5%, xuống còn 7.300 tấn. FAO nhận định xu hướng này đã bắt đầu từ năm 2025, khi Trung Quốc xuất khẩu 178.290 tấn cá rô phi nguyên con đông lạnh (tăng 11,7%), trong đó Bờ Biển Ngà là động lực tăng trưởng chính với 87.590 tấn (tăng 38,2%).
Cá rô phi Việt Nam mở rộng thị phần và thâm nhập phân khúc cao cấp
Sự suy giảm nguồn cung từ Trung Quốc tại Mỹ đang mở ra khoảng trống thị trường cho các quốc gia khác. Báo cáo của FAO cho thấy, trong quý I/2026, Mỹ nhập khẩu 40.980 tấn cá rô phi, giảm 24% so với cùng kỳ. Dù vẫn là nhà cung cấp lớn nhất với 25.669 tấn, sản lượng của Trung Quốc tại Mỹ đã giảm 31%.
Đối với phân khúc phi lê cá rô phi đông lạnh, tổng lượng nhập khẩu của Mỹ giảm 18,1%, xuống còn khoảng 24.000 tấn. Trong bối cảnh đó, Indonesia và Việt Nam gia tăng thị phần với sản lượng cung ứng lần lượt đạt 2.200 tấn và 1.800 tấn.
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), kim ngạch xuất khẩu cá rô phi Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 99 triệu USD, tăng hơn 140% so với năm 2024. Đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì trong 8 tháng năm 2026 với kim ngạch đạt 90 triệu USD, tăng 43% so với cùng kỳ.
Thị trường tiêu thụ có sự phân hóa rõ rệt, cụ thể: Brazil là thị trường lớn nhất, đạt 44 triệu USD (tăng trưởng mạnh, chiếm gần 49% tổng kim ngạch). Tiếp đến là Mỹ đạt 21 triệu USD (giảm 48%); Saudi Arabia đạt khoảng 7 triệu USD (tăng 23%) và Nhật Bản khoảng 2 triệu USD (tăng 77%). Đáng chú ý, sản phẩm cá rô phi nước lợ của Việt Nam đã bắt đầu thâm nhập vào phân khúc cao cấp (chế biến sushi, sashimi), thay vì chỉ dừng lại ở các mặt hàng đông lạnh giá trị thấp.
Cảnh báo nguy cơ phòng vệ thương mại từ thị trường Brazil
Việc cá rô phi Việt Nam gia tăng nhanh chóng tại một số thị trường đang tạo sức ép cạnh tranh lên ngành sản xuất nội địa sở tại.
Theo FAO, trong quý I/2026, xuất khẩu cá rô phi của Brazil giảm 41% (xuống còn 2.012 tấn), đồng thời lượng nhập khẩu lần đầu tiên vượt lượng xuất khẩu do nguồn cung phi lê đông lạnh từ Việt Nam tăng vọt. Số liệu của VASEP chỉ ra rằng, tính đến hết tháng 8/2026, Brazil đã nhập khẩu 4.892 tấn phi lê cá rô phi từ Việt Nam, tăng gần 3,5 lần so với mức 1.407 tấn của cùng kỳ năm 2025.
Trước sự bùng nổ của hàng nhập khẩu, ngày 24/9/2026, 5 tổ chức đại diện ngành nuôi và chế biến cá của Brazil đã kiến nghị Bộ Thủy sản và Nuôi trồng Thủy sản nước này áp đặt hạn ngạch nhập khẩu phi lê cá rô phi ở mức 16.200 tấn/năm (tương đương khoảng 5% tổng tiêu thụ nội địa). Đồng thời, các đơn vị này đề xuất siết chặt kiểm tra tiêu chuẩn chất lượng, nhận diện sản phẩm, tỷ lệ mạ băng và các quy chuẩn về môi trường, lao động.
Dù đây mới là đề xuất từ phía hiệp hội ngành hàng và chưa được Chính phủ Brazil chính thức ban hành, diễn biến này là tín hiệu cảnh báo quan trọng đối với các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Khi sản phẩm tăng trưởng quá nhanh tại các thị trường có ngành sản xuất nội địa mạnh, áp lực cạnh tranh có thể nhanh chóng chuyển thành các rào cản kỹ thuật, kiểm dịch hoặc các biện pháp phòng vệ thương mại.
Xuân Thủy /Tạp chí điện tử
Thức ăn chăn nuôi Việt Nam