Giữa nhịp sống hiện đại của Thủ đô vẫn còn nhiều địa điểm lưu giữ ký ức về mùa Thu lịch sử năm 1945. Mỗi ''địa chỉ đỏ'' là một trang sử sống động, bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào và trách nhiệm của mỗi người dân với Thủ đô, đất nước.
Những “địa chỉ đỏ” kể chuyện mùa Thu năm 1945
Hà Nội là địa bàn có ý nghĩa đặc biệt trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Thắng lợi của cuộc khởi nghĩa giành chính quyền tại Thủ đô ngày 19-8 đã tạo ảnh hưởng mạnh mẽ, cổ vũ phong trào giành chính quyền trong cả nước. Hơn tám thập kỷ sau, nhiều địa điểm gắn với những giờ phút quyết định ấy vẫn hiện diện, tạo thành một mạch di tích kể chuyện lịch sử.
Quảng trường Cách mạng Tháng Tám, nơi tổ chức nhiều sự kiện chính trị, nghệ thuật của Thủ đô. Ảnh: HNM
Tiêu biểu là Quảng trường Cách mạng Tháng Tám, còn gọi là Quảng trường 19-8, trước Nhà hát Lớn Hà Nội. Ngày 19-8-1945, đông đảo nhân dân tập trung tại đây dự cuộc mít tinh lớn. Từ quảng trường, quần chúng cách mạng và lực lượng tự vệ tỏa đi, tiến về các cơ quan trọng yếu của chính quyền cũ. Không gian trước Nhà hát Lớn vì thế trở thành một biểu tượng của khí thế cách mạng trong ngày Hà Nội giành chính quyền.
Sở Cảnh sát Trung ương thời Pháp thuộc ngày nay là trụ sở của Công an thành phố Hà Nội cơ sở Hoàn Kiếm. Ảnh: S.T
Sở Cảnh sát Trung ương bên Hồ Gươm, hiện là cơ sở Hoàn Kiếm của Công an thành phố Hà Nội (số 2 Tràng Thi), là công trình lịch sử có từ năm 1915, mang đặc trưng kiến trúc Pháp. Trong thời kỳ Pháp thuộc, nơi đây là trụ sở của Sở Cảnh sát Trung ương. Trong cuộc Tổng khởi nghĩa vào tháng Tám năm 1945, sau khi đánh chiếm thành công Bắc Bộ phủ, quần chúng cách mạng tiếp tục đánh chiếm Sở Cảnh sát Trung ương bên Hồ Gươm. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Sở Liêm phóng Bắc Bộ và Ty Cảnh sát được thành lập, đóng tại đây với nhiệm vụ giữ gìn trật tự và an ninh cho Thủ đô.
Nếu những địa điểm trên gắn với ngày Hà Nội giành chính quyền thì nhà cụ Nguyễn Thị An tại Phú Thượng, nay thuộc phường Tây Hồ, lại ghi dấu hành trình Chủ tịch Hồ Chí Minh từ chiến khu Việt Bắc trở về Thủ đô. Ngày 23-8-1945, Người về Phú Thượng và ở, làm việc tại gia đình cụ Nguyễn Thị An. Tại đây, Chủ tịch Hồ Chí Minh làm việc với các đồng chí Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Trần Đăng Ninh về kết quả Tổng khởi nghĩa và những công việc chuẩn bị tiếp theo. Địa điểm lưu niệm này đã được xếp hạng Di tích quốc gia.
Du khách tham quan Nhà số 48 Hàng Ngang. Ảnh: Hoàng Quyên
“Địa chỉ đỏ” không thể không nhắc đến là ngôi nhà số 48 Hàng Ngang, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh viết bản Tuyên ngôn Độc lập. Hiện nay, ngôi nhà trở thành một “bảo tàng”, trưng bày các hình ảnh, hiện vật và thông tin về quãng thời gian Bác làm việc tại đây. Ngày 25-8-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh vào nội thành và đến ngôi nhà số 48 Hàng Ngang của gia đình doanh nhân yêu nước Trịnh Văn Bô - Hoàng Thị Minh Hồ. Trong những ngày ở đây, Người dành nhiều thời gian cho việc soạn thảo Tuyên ngôn Độc lập. Năm 2025, di tích 48 Hàng Ngang được Hà Nội gắn biển công trình kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2-9; không gian trưng bày tại đây phục vụ các đoàn đại biểu, học sinh, sinh viên, người dân và du khách đến tham quan, nghiên cứu, tìm hiểu lịch sử.
Hành trình khám phá những địa danh gắn với Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2-9 tại Thủ đô sẽ không trọn vẹn nếu thiếu Quảng trường Ba Đình. Ngày 2-9-1945, tại quảng trường lịch sử này, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, trịnh trọng tuyên bố trước quốc dân đồng bào và thế giới sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Quảng trường Ba Đình - nơi người dân và du khách thường xuyên đến thăm để tưởng nhớ Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ảnh: Hoàng Quyên
Đưa lịch sử đến gần hơn với thế hệ trẻ
Giá trị của các di tích cách mạng không chỉ nằm ở kiến trúc hay những hiện vật được bảo tồn, mà quan trọng hơn là khả năng truyền tải ký ức, giúp thế hệ hôm nay hiểu được khát vọng độc lập, tự do của cha ông. Vì vậy, phát huy hệ thống “địa chỉ đỏ” gắn với Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2-9 cần gắn bảo tồn di tích với giáo dục lịch sử, du lịch văn hóa và ứng dụng công nghệ.
Theo Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Việt Nam Phùng Quang Thắng, Hà Nội có thể kết nối các địa điểm thành những tuyến trải nghiệm lịch sử theo chủ đề, thay vì giới thiệu từng di tích riêng lẻ. Hành trình từ Quảng trường 19-8 - Bắc Bộ phủ - Sở Cảnh sát Trung ương - Trại Bảo an binh - 48 Hàng Ngang - Quảng trường Ba Đình, kết nối thêm nhà cụ Nguyễn Thị An, sẽ giúp người tham gia hình dung rõ hơn diễn biến từ ngày Tổng khởi nghĩa đến Ngày Độc lập. Với học sinh, sinh viên, hành trình này có thể trở thành một “bài học lịch sử ngoài lớp học”, gắn với nhiệm vụ tìm hiểu tư liệu, kể lại sự kiện, thực hiện video, hình ảnh hoặc thuyết trình sau chuyến đi.
Nhiều năm nay, Hà Nội luôn dành sự quan tâm lớn trong việc phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử của di tích. Cùng với trải nghiệm trực tiếp, chuyển đổi số đã trở thành công cụ quan trọng để mở rộng khả năng tiếp cận các “địa chỉ đỏ”. Hà Nội đã triển khai xây dựng bản đồ số di tích tại một số địa bàn; nhiều điểm di sản cũng ứng dụng mã QR, thuyết minh số và các công nghệ tạo trải nghiệm mới.
Theo Viện trưởng Viện Phát triển Du lịch châu Á Phạm Hải Quỳnh, từ những nền tảng số, Hà Nội có thể xây dựng một bản đồ số riêng cho hệ thống di tích Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2-9 theo dòng thời gian lịch sử. Những sản phẩm như podcast, video ngắn, phim tư liệu tương tác hay thuyết minh đa ngôn ngữ cần được đổi mới để những câu chuyện lịch sử hấp dẫn giới trẻ hơn, đồng thời tạo thêm khả năng giới thiệu lịch sử Hà Nội tới khách quốc tế.
Bên cạnh đó, ông Phạm Hải Quỳnh cũng cho rằng cần đổi mới cách kể chuyện tại di tích, thay vì chỉ có hoạt động trưng bày các hiện vật, hình ảnh. Đồng thời, để những “địa chỉ đỏ” thực sự sống trong đời sống đương đại, cần tăng cường sự phối hợp giữa ngành văn hóa, giáo dục, các bảo tàng, địa phương và doanh nghiệp du lịch. Qua đó, xây dựng các di tích không chỉ trở thành những không gian học tập thường xuyên, giáo dục truyền thống lịch sử cho giới trẻ mà còn có thể trở thành những điểm đến hấp dẫn, góp phần phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô.
Hoàng Quyên /Báo Hànộimới