Thuế mới của Mỹ làm gia tăng sức ép lên đơn hàng xuất khẩu, buộc doanh nghiệp phải đa dạng hóa thị trường, tận dụng từng cơ hội để bù đắp phần sụt giảm.
Theo Cục Thống kê, trong 7 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 319,53 tỷ USD, tăng 21,7% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, xuất khẩu liên tiếp thiết lập kỷ lục trong hai tháng gần đây. Tháng 6, kim ngạch xuất khẩu lần đầu vượt mốc 50 tỷ USD, đạt 50,9 tỷ USD; sang tháng 7 tiếp tục tăng lên 53,08 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay.
Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng, doanh nghiệp xuất khẩu đang phải đối mặt với sức ép từ các mức thuế mới của Mỹ, đặc biệt khi đây là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam đạt 104,7 tỷ USD, tăng 23% so với cùng kỳ năm ngoái.
Thuế của Mỹ gây áp lực lên đơn hàng
Theo ông Ngô Sỹ Hoài, Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, trong 7 tháng đầu năm, ngành công nghiệp gỗ Việt Nam ghi nhận kim ngạch xuất khẩu hơn 10 tỷ USD, tăng khoảng 5% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức tăng trưởng thấp hơn đáng kể so với kỳ vọng, nhất là trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ những thách thức tại thị trường Mỹ, thị trường xuất khẩu lớn nhất của ngành. Cụ thể, trong năm nay, nhiều nhóm sản phẩm gỗ chủ lực đang phải đối mặt với các mức thuế cao.
Cụ thể, tủ bếp, bàn trang điểm bằng gỗ và sofa đệm mút hiện chịu mức thuế theo Điều khoản 232 là 25%, đồng thời đứng trước khả năng mức thuế tăng gấp đôi từ đầu năm tới. Trong khi đó, nhóm sản phẩm gỗ dán đang chịu thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp với tổng mức lên tới 137,8%.
Không chỉ đối mặt với các biện pháp phòng vệ thương mại, doanh nghiệp còn chịu tác động từ chính sách thuế liên quan đến lao động cưỡng bức. Việt Nam hiện thuộc nhóm chịu mức thuế 12,5%. Đây tiếp tục là một yếu tố làm gia tăng chi phí và tạo thêm áp lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.
Với “rừng” thuế của Mỹ hiện nay, ông Hoài cho rằng doanh nghiệp gỗ đang gặp rất nhiều khó khăn và tốc độ tăng trưởng trong những tháng cuối năm có thể tiếp tục giảm.
“Ngành vẫn đặt mục tiêu đạt tổng kim ngạch xuất khẩu khoảng 19 tỷ USD đối với cả gỗ và lâm sản ngoài gỗ. Như vậy, kim ngạch vẫn tăng nhưng khó đạt mức tăng trưởng trên 10% như kỳ vọng”, ông Hoài nêu rõ.
Ông Ngô Sỹ Hoài, Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam. (Ảnh: Nguyễn Ngọc)
Còn theo bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), nhiều doanh nghiệp vẫn duy trì lượng đơn hàng và kế hoạch giao hàng ổn định nhờ các hợp đồng đã ký trước đó. Tuy nhiên, ảnh hưởng của chính sách thuế bổ sung theo Điều 301 sẽ rõ nét hơn từ tháng 8 và tập trung vào quý IV, khi các hợp đồng mới bắt đầu được ký kết và thực hiện.
Cụ thể, các hợp đồng mới với đối tác Mỹ nhiều khả năng phải đàm phán lại khi nhà nhập khẩu yêu cầu giảm giá giao hàng tại cảng xuất khẩu (FOB) chia sẻ chi phí thuế hoặc chỉ ký hợp đồng ngắn hạn để hạn chế rủi ro.
Bên cạnh đó, thủy sản Việt Nam sẽ chịu bất lợi cạnh tranh so với Ecuador, Ấn Độ và Indonesia (chỉ chịu mức thuế 10%). Chênh lệch thuế này đặc biệt ảnh hưởng đến các mặt hàng cạnh tranh trực tiếp như tôm chân trắng, cá ngừ đóng hộp và các sản phẩm đông lạnh tiêu chuẩn.
Ngoài ra, thuế theo Điều 301 sẽ được cộng với thuế nhập khẩu thông thường, thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp (nếu có) làm gia tăng tổng chi phí nhập khẩu.
“Do đó, các nhà nhập khẩu Mỹ sẽ cân nhắc kỹ hơn từng doanh nghiệp và từng mã hàng khi lựa chọn nhà cung cấp thay vì chủ yếu so sánh giữa các quốc gia như trước”, bà Hằng quan ngại.
Bù đắp phần giảm sút
Theo bà Hằng, khác với thuế theo Điều 122 chỉ có hiệu lực 150 ngày, thuế theo Điều 301 không mang tính tạm thời. Thực tế, các mức thuế áp dụng đối với hàng hóa Trung Quốc từ năm 2018 vẫn được duy trì đến nay. Vì vậy, doanh nghiệp cần coi đây là yếu tố dài hạn để chủ động điều chỉnh chiến lược đầu tư, thị trường và chuỗi cung ứng.
Trước mắt, doanh nghiệp Việt Nam khó tránh khỏi việc phải chia sẻ một phần chi phí thuế với các nhà nhập khẩu, đồng thời chịu áp lực lớn hơn trong cạnh tranh về giá và đơn hàng.
Tuy nhiên, Mỹ vẫn là thị trường nhập khẩu lớn nhất thế giới với nhu cầu đa dạng và ổn định. Trong khi đó, năng lực sản xuất, khả năng đáp ứng đơn hàng, chất lượng sản phẩm cùng vị thế ngày càng sâu trong chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn là những lợi thế quan trọng của doanh nghiệp Việt Nam.
Đáng chú ý, việc Việt Nam ban hành Nghị định số 292 về cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức (có hiệu lực từ ngày 5/9/2026) được xem là bước đi quan trọng nhằm hoàn thiện khung pháp lý theo các chuẩn mực quốc tế.
“Nếu quá trình thực thi được phía Mỹ ghi nhận tích cực, đây có thể là cơ sở để Việt Nam tiếp tục đối thoại, vận động nhằm hướng tới việc điều chỉnh mức thuế theo hướng thuận lợi hơn cho hàng hóa xuất khẩu”, bà Hằng kỳ vọng.
Bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam. (Ảnh: Nguyễn Ngọc)
Đồng tình với quan điểm này, ông Ngô Sỹ Hoài kỳ vọng Chính phủ tiếp tục đàm phán để phía Mỹ ghi nhận những nỗ lực của Việt Nam trong việc ngăn chặn lao động cưỡng bức, cũng như kiểm soát hàng hóa có yếu tố sử dụng lao động cưỡng bức nhập khẩu vào Việt Nam. Qua đó, mức thuế có thể được giảm xuống mức thấp hơn, khoảng 10%.
Về phía doanh nghiệp, ngành gỗ đang tập trung đa dạng hóa thị trường, đưa sản phẩm vào nhiều thị trường khác theo hướng “năng nhặt chặt bị”, tận dụng từng cơ hội để gia tăng xuất khẩu.
Tại các thị trường truyền thống, doanh nghiệp cũng làm mới cách tiếp cận. Trong 7 tháng đầu năm, xuất khẩu sản phẩm gỗ sang Trung Quốc tăng trên 40%, trong khi xuất khẩu sang Nhật Bản và EU cũng tăng khá. Các thị trường mới tiếp tục được khai mở.
“Mục tiêu là tận dụng mức tăng từ một số thị trường truyền thống và thị trường mới để bù đắp phần giảm sút tại thị trường Mỹ do tác động của hàng rào thuế quan”, ông Hoài cho hay.
Ngọc Bảo /Doanh Nhân Việt Nam