Từ ngày 15-6 tới, người dùng thuê bao di động phải thực hiện xác thực sinh trắc học khuôn mặt khi thay đổi điện thoại đang sử dụng SIM. Đây được xem là bước tiếp theo trong lộ trình làm sạch thông tin thuê bao cũng như tăng cường bảo vệ người dùng trước các hành vi lừa đảo trên không gian mạng.
Ngừng cung cấp dịch vụ nếu không xác thực
Theo Thông tư số 08 của Bộ Khoa học và Công nghệ về hướng dẫn xác thực thông tin thuê bao di động mặt đất, bắt đầu từ ngày 15-6 tới, khi hệ thống của doanh nghiệp viễn thông phát hiện một thuê bao sử dụng SIM trên thiết bị đầu cuối khác với thiết bị đã đăng ký trước đó, nhà mạng phải tiến hành rà soát và thực hiện các biện pháp xác minh danh tính chủ thuê bao.
.jpeg)
Sinh trắc học khuôn mặt là một trong những yêu cầu bắt buộc với người dùng smartphone Việt
Cụ thể, trong thời gian tối đa 2 giờ kể từ khi phát hiện việc thay đổi thiết bị, nhà mạng phải tạm dừng dịch vụ chiều đi của thuê bao như gọi điện, nhắn tin và đồng thời gửi thông báo yêu cầu chủ thuê bao thực hiện xác thực sinh trắc học khuôn mặt.
Người dùng có thể thực hiện xác thực thông qua dịch vụ xác thực điện tử hoặc đối chiếu trực tiếp tại điểm giao dịch của nhà mạng. Đối với hình thức điện tử, dữ liệu khuôn mặt của người dùng phải được đối chiếu và xác nhận trùng khớp với các cơ sở dữ liệu quốc gia như: Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; cơ sở dữ liệu căn cước; cơ sở dữ liệu quốc gia về xuất nhập cảnh hoặc dữ liệu được lưu trong bộ phận lưu trữ thông tin được mã hóa của thẻ căn cước.
Trong trường hợp đối chiếu trực tiếp, doanh nghiệp viễn thông sẽ chụp ảnh khuôn mặt của chủ thuê bao và so sánh với dữ liệu sinh trắc học đã được lưu giữ hợp pháp trong hệ thống quản lý thông tin thuê bao. Nhà mạng phải chịu hoàn toàn trách nhiệm về tính chính xác và độ trùng khớp của dữ liệu xác thực.
Thông tư cũng đặt ra các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt đối với hệ thống nhận diện khuôn mặt. Công nghệ được sử dụng phải đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế FIDO với tỷ lệ từ chối sai dưới 5% và tỷ lệ chấp nhận sai không vượt quá 0,01%. Đồng thời, hệ thống phải có khả năng phát hiện các hình thức giả mạo như sử dụng ảnh chụp, video hoặc mặt nạ 3D để vượt qua bước xác thực.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp viễn thông có trách nhiệm lưu trữ toàn bộ thông tin chứng minh quá trình xác thực, bao gồm thời gian thực hiện đối với từng thuê bao nhằm phục vụ công tác kiểm tra, giám sát khi cần thiết.
Đối với những thuê bao không thực hiện xác thực trong vòng 30 ngày kể từ thời điểm thay đổi thiết bị, doanh nghiệp viễn thông được phép áp dụng các biện pháp xử lý mạnh hơn như khóa thuê bao hai chiều hoặc chấm dứt hợp đồng cung cấp dịch vụ theo quy định.
Đáng chú ý, quy định mới không áp dụng đối với tất cả các thuê bao. Những người dùng đã sử dụng số điện thoại để đăng ký tài khoản VNeID mức độ 2 hoặc đã đăng ký thông tin thuê bao bằng thẻ căn cước công dân gắn chip theo đúng quy định sẽ không phải thực hiện xác thực lại khuôn mặt khi thay đổi thiết bị.
Ngăn chặn lừa đảo
Theo quan điểm của Bộ Khoa học và Công nghệ, việc yêu cầu xác thực khuôn mặt khi thay đổi thiết bị đầu cuối không đơn thuần là một thủ tục hành chính mới mà là giải pháp kỹ thuật quan trọng nhằm giải quyết vấn nạn lừa đảo nhắm tới người dùng di động vốn đã kéo dài trong nhiều nhiều năm qua.
Thực tế cho thấy, dù cơ quan quản lý và nhà mạng đã nhiều lần triển khai chiến dịch chuẩn hóa thông tin thuê bao, tình trạng SIM không chính chủ, SIM rác vẫn không thể xử lý triệt để, từ đó kéo theo hoạt động lừa đảo vẫn diễn biến phức tạp. Một trong những nguyên nhân là quy trình xác thực sinh trắc học trước đây chủ yếu được thực hiện một lần khi đăng ký SIM mới, sau đó gần như không có cơ chế xác thực lại trong suốt quá trình sử dụng.
Lỗ hổng này khiến nhiều người có thể đứng tên đăng ký thuê bao hợp pháp rồi bán lại SIM cho người khác sử dụng. Trong không ít trường hợp, những SIM đã được xác thực đầy đủ tiếp tục bị chuyển nhượng cho các đối tượng lừa đảo hoặc các tổ chức hoạt động phi pháp mà cơ quan quản lý rất khó phát hiện.
Theo chuyên gia an ninh mạng của Tập đoàn FPT Phạm Văn Nam, quy định mới đã thay đổi căn bản cách thức quản lý thuê bao khi gắn việc xác thực sinh trắc học với những hành động có nguy cơ rủi ro cao, trong đó có việc thay đổi thiết bị đầu cuối. Đây cũng là giải pháp đánh trúng một trong những mắt xích quan trọng nhất của hoạt động mua bán SIM sau xác thực.
Theo ông Nam, trước đây việc xác thực chỉ diễn ra tại thời điểm đăng ký thuê bao nên người dùng hoàn toàn có thể bán lại SIM sau khi hoàn tất thủ tục. Khi quy định yêu cầu phải xác thực lại mỗi khi thay đổi thiết bị, việc mua bán và chuyển nhượng SIM sẽ trở nên khó khăn hơn rất nhiều bởi người sử dụng thực tế phải chứng minh được danh tính của mình.
Không chỉ ngăn chặn SIM không chính chủ, quy định mới còn giúp bảo vệ người dân trong trường hợp bị mất hoặc thất lạc SIM. Nếu kẻ gian chiếm đoạt được SIM vật lý hoặc thu thập được thông tin cá nhân của chủ thuê bao, chúng vẫn khó có thể tiếp tục sử dụng trên thiết bị khác nếu không vượt qua bước xác thực khuôn mặt trùng khớp với dữ liệu gốc, ông Nam phân tích.
Về tính hiệu quả của xác thực sinh trắc học đối với vấn nạn lừa đảo có thể thấy rõ trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng. Theo Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước, hệ thống giám sát các tài khoản thanh toán, ví điện tử nghi ngờ gian lận, giả mạo (SIMO) đang được triển khai đã góp phần quan trọng trong việc phát hiện và ngăn chặn các giao dịch đáng ngờ.
Tính đến cuối năm 2025, hệ thống này đã gửi cảnh báo tới hơn 2,4 triệu lượt khách hàng. Trong số này, hơn 776.000 lượt khách hàng đã chủ động tạm dừng hoặc hủy bỏ giao dịch sau khi nhận được cảnh báo, qua đó ngăn chặn nguy cơ thất thoát hơn 2.900 tỷ đồng.
Những kết quả tích cực từ lĩnh vực ngân hàng cho thấy khi danh tính số được kiểm soát chặt chẽ, các tài khoản giả mạo và tài khoản rác sẽ dần bị loại bỏ. Việc áp dụng mô hình tương tự đối với thuê bao di động được kỳ vọng sẽ góp phần làm trong sạch môi trường viễn thông, giảm thiểu cuộc gọi rác, tin nhắn lừa đảo và các hành vi lợi dụng SIM di động để thực hiện vi phạm pháp luật.
Hà Thanh /HNMO