Trong dòng chảy của những ca khúc viết về mùa xuân và quê hương, ''Xuân về Hương Tích quê tôi'' hiện lên như một bức tranh sơn thủy hữu tình được thắp sáng bởi niềm tin tâm linh và sưởi ấm bằng tình người đằm thắm. Tác phẩm là sự kết tinh hài hòa giữa thi tứ giàu hình ảnh của nhà giáo Bùi Quốc Ân và giai điệu da diết, sâu lắng của nhạc sĩ Hồng Vân. Không chỉ là một bài hát ca ngợi mùa xuân, đây còn là khúc hoan ca về danh lam thắng cảnh Chùa Hương - vùng đất linh thiêng đã đi vào tâm thức bao thế hệ người Việt như một biểu tượng của vẻ đẹp thiên nhiên và chiều sâu tâm linh. Ca khúc ''Xuân về Hương Tích quê tôi'' (Thơ: Bùi Quốc Ân – Nhạc: Hồng Vân).
Ca khúc ''Xuân về Hương Tích quê tôi'' (Thơ: Bùi Quốc Ân – Nhạc: Hồng Vân)
Ngay từ những câu mở đầu:
“Sáng trời Hương Tích hôm nay,
Mở rừng hoa đón hương say lòng người.”
Người nghe như được đánh thức giữa một buổi sớm mùa xuân tinh khôi nơi miền sơn thủy hữu tình. “Sáng trời” không chỉ là ánh sáng của thiên nhiên, mà còn là ánh sáng của lòng người khi đặt chân về cõi Phật. Hương Tích - trái tim của quần thể Chùa Hương - hiện ra trong làn sương mỏng, trong sắc hoa rừng bung nở, trong tiếng mái chèo khua nhẹ mặt nước suối Yến. Câu thơ “mở rừng hoa” gợi nên một không gian rộng lớn, tràn đầy sinh khí. Hoa không chỉ nở trên cành, mà như nở trong lòng người hành hương, tạo nên “hương say” - thứ hương của đất trời hòa quyện với hương trầm, hương khói, hương niềm tin.
Chùa Hương từ lâu đã được xem là một trong những danh lam thắng cảnh đẹp nhất miền Bắc. Vào mùa xuân, khi lễ hội mở cửa đón khách thập phương, cả vùng núi rừng Hương Sơn như khoác lên mình tấm áo mới. Dòng suối Yến lững lờ trôi, hai bên bờ lau lách và núi đá vôi trùng điệp soi bóng xuống mặt nước xanh ngắt. Những chiếc thuyền nan chở đầy ắp tiếng cười, chở khát vọng bình an, chở những lời cầu nguyện đầu năm. Tất cả tạo nên một bức tranh vừa thực vừa mộng, vừa thanh tịnh vừa rộn ràng.
“Chắp từng nụ biếc chờ ai,
Mây bay quyện cả một trời xuân sang.”
Hình ảnh “nụ biếc” như gợi liên tưởng đến những mầm non đang chờ ngày bung nở, cũng như lòng người đang hướng về một điều tốt đẹp. Thiên nhiên nơi đây không tĩnh lặng, mà sống động trong từng chuyển động của mây trời. “Mây bay quyện” – hai chữ “quyện” gợi sự hòa hợp, đan xen, như thể đất trời, con người và thần linh đang gặp gỡ trong khoảnh khắc thiêng liêng của mùa xuân. Hương Tích không chỉ đẹp bởi cảnh quan hùng vĩ, mà còn đẹp bởi sự giao hòa giữa thiên nhiên và tâm hồn.
Chùa Hương vốn được mệnh danh là “Nam thiên đệ nhất động”. Động Hương Tích với những nhũ đá kỳ ảo, với cửa động như hàm rồng há rộng giữa núi non trùng điệp, đã trở thành biểu tượng của vẻ đẹp vừa linh thiêng vừa huyền bí. Khi bước vào lòng động, con người như được trở về với cội nguồn, lắng nghe tiếng vọng của đá núi nghìn năm. Trong không gian ấy, lời ca của bài hát dường như vang lên mềm mại, dẫn dắt người nghe đi qua từng bậc đá, từng nén hương, từng ánh nến lung linh.
“Nhìn non cỏ gió đón nắng,
Nghiêng nghiêng vành nón đong đưa mắt nhìn.”
Câu hát gợi nên hình ảnh những cô gái trẩy hội xuân với vành nón nghiêng che nắng, ánh mắt e ấp mà tươi vui. Vẻ đẹp của Chùa Hương không chỉ nằm ở núi non, sông nước, mà còn ở con người. Những người dân hiền hậu, những cô lái đò chân chất, những bà mẹ, em nhỏ theo chân gia đình đi lễ - tất cả tạo nên một bức tranh xuân đậm tình người. “Đong đưa mắt nhìn” là cái nhìn chứa chan yêu thương, là ánh mắt trao gửi giữa người với người trong không khí hội hè náo nức.
Hội Chùa Hương là một trong những lễ hội lớn và kéo dài nhất nước ta. Từ tháng Giêng đến tháng Ba âm lịch, từng đoàn người nối nhau về trẩy hội. Nhưng dù đông đúc, nơi đây vẫn giữ được nét thanh tao, bởi mọi người đến không chỉ để thưởng ngoạn cảnh đẹp mà còn để tìm sự an yên trong tâm hồn. Chính điều đó làm nên sự khác biệt của Chùa Hương – nơi hội tụ giữa tín ngưỡng dân gian và Phật giáo, giữa đời sống trần thế và thế giới tâm linh.
“Tìm em giữa những bóng hình,
Tìm em trong tiếng nhạc ngân xao.”
Ở đây, hình ảnh “em” mở ra một tầng ý nghĩa giàu sức gợi. “Em” có thể là người thương dịu dàng trong ký ức, cũng có thể là mùa xuân đang e ấp giữa núi rừng Hương Tích, là miền hoài niệm tuổi thơ, hay là niềm tin trong trẻo con người gửi gắm nơi cửa Phật. Trong không gian mênh mang của non xanh nước biếc, hành trình “tìm em” vì thế không chỉ là tìm một bóng hình cụ thể, mà là hành trình kiếm tìm vẻ đẹp trong sâu thẳm tâm hồn mình. Giữa trùng điệp núi đá và làn sương bảng lảng, tiếng nhạc ngân lên xao xuyến như tiếng chuông chùa vọng xa trong buổi sớm, như làn gió khẽ lùa qua khe đá ngàn năm. Âm thanh ấy không ồn ào mà lan tỏa, không dồn dập mà thấm sâu, đánh thức những rung động tinh tế nhất của lòng người. Giai điệu của Hồng Vân dường như đã ôm ấp thi tứ của Bùi Quốc Ân, nâng niu từng câu chữ, để cảm xúc được chưng cất thành âm thanh mượt mà, sâu lắng. Quả thật, thơ là mạch nguồn khơi mở cảm hứng cho nhạc, còn nhạc lại chắp cánh cho thơ bay cao, bay xa. Khi hai yếu tố ấy hòa quyện, lời thơ không còn dừng lại ở trang giấy, mà cất thành tiếng hát, ngân vang giữa đất trời Hương Sơn linh thiêng, để mỗi người nghe đều tìm thấy trong đó một “em” của riêng mình - một miền yêu thương, một khoảng trời bình yên.
“Một trời Hương Tích mênh mang,
Thương mùa xuân thắm đang đón mùa.”
Hai chữ “mênh mang” mở ra không gian vô tận. Đó là mênh mang của núi đá, của trời cao, của dòng suối, và cũng là mênh mang của lòng người khi đứng trước vẻ đẹp thiên nhiên kỳ vĩ. “Thương mùa xuân thắm” - chữ “thương” ở đây không chỉ là yêu mến, mà còn là sự trân trọng, nâng niu. Mùa xuân nơi Chùa Hương không ồn ào, mà thắm đượm, dịu dàng, như chính tình người nơi đây.
“Câu hát êm bồng chao võng,
Nối lên giữa một nền trời sáng trong.”
Câu hát như nhịp chèo khẽ đẩy con thuyền lướt trên suối Yến. “Chao võng” gợi sự nhịp nhàng, êm ái. Trên nền trời xanh biếc của Hương Sơn, tiếng hát hòa cùng tiếng chuông, tiếng mái chèo, tiếng gió. Tất cả tạo nên một bản hòa ca của đất trời. Người hành hương không chỉ đi bằng bước chân, mà còn đi bằng cảm xúc, bằng trái tim rộng mở.
“Mầm sồi nở đón chờ mong,
Như con nhắc mùa xuân năm nào.”
Hình ảnh “mầm sồi” tượng trưng cho sức sống bền bỉ, cho niềm hy vọng. Dù trải qua bao mùa mưa nắng, mầm cây vẫn vươn lên và khẳng định sức sống mãnh liệt, như niềm tin của con người vẫn bền bỉ qua năm tháng. Chùa Hương đã chứng kiến biết bao thế hệ về đây cầu an, cầu phúc. Những đứa trẻ năm nào theo cha mẹ đi lễ, nay đã trưởng thành, lại dắt tay con mình trở lại. Vòng tuần hoàn ấy làm cho mùa xuân nơi đây không chỉ là mùa của thiên nhiên, mà còn là mùa của ký ức, của truyền thống nối dài.
“Tình quê thắm cánh ngọt ngào,
Tình quê ấm cả khi vào Chùa Hương.”
Hai câu kết như đúc kết toàn bộ cảm xúc của bài hát. “Tình quê” ở đây không chỉ là tình yêu đối với mảnh đất Hương Sơn, mà còn là tình đồng bào, tình người trong những ngày đầu năm sum họp. Khi bước vào Chùa Hương, người ta không chỉ mang theo ước nguyện cá nhân, mà còn mang theo tình yêu gia đình, quê hương. Cái ấm áp không chỉ đến từ khói hương hay ánh nến, mà đến từ sự sẻ chia, từ ánh mắt cảm thông, từ nụ cười thân thiện giữa những người xa lạ.
Trong bối cảnh hiện đại, khi nhịp sống ngày càng gấp gáp và con người dễ bị cuốn vào vòng xoáy của danh lợi, những ca khúc như “Xuân về Hương Tích quê tôi” càng trở nên đáng trân quý. Bài hát khẽ nhắc ta về ý nghĩa của sự trở về — trở về với cội nguồn, với thiên nhiên, với niềm tin trong trẻo và những giá trị bền vững của tâm hồn Việt.
Chùa Hương vì thế không chỉ là một điểm đến du lịch hay một danh lam thắng cảnh nổi tiếng, mà là không gian tâm linh để con người tìm lại chính mình, lắng nghe tiếng nói sâu thẳm của nội tâm. Về với Hương Tích là về để gột rửa những bụi bặm của bon chen, hơn thua, được mất; để lòng nhẹ lại giữa mênh mang trời núi; để sống chân thật hơn, hiền hòa hơn, biết yêu thương và hướng thiện. Trong sự tĩnh lặng linh thiêng ấy, con người như được thanh lọc, được nâng đỡ, và được nhắc nhớ rằng giá trị đích thực không nằm ở phù hoa bên ngoài, mà ở sự an nhiên, lành thiện trong chính mình.
Với sự phối khí của Bùi Dũng và phần thể hiện của Thảo Nhi, ca khúc chắc hẳn đã được khoác lên một diện mạo âm nhạc tròn đầy, giàu cảm xúc. Giọng hát trẻ trung nhưng đằm thắm có thể làm nổi bật vẻ đẹp vừa thanh tân vừa linh thiêng của Hương Tích mùa xuân.
“Xuân về Hương Tích quê tôi” vì thế không chỉ là một bài hát, mà là một lời mời gọi. Lời mời gọi ta về với miền sơn thủy hữu tình, về với động Hương Tích linh thiêng, về với suối Yến thơ mộng, và quan trọng hơn hết, về với tình người quấn quyện, ấm áp. Trong bức tranh xuân ấy, thiên nhiên và con người hòa làm một, tạo nên vẻ đẹp trường tồn - vẻ đẹp của đất trời và của trái tim Việt Nam.
Tác giả: Nhà nghiên cứu Tuệ Nhã
ĐT: 0868677600