Ngành công nghệ số Việt Nam tăng trưởng mạnh nhưng đối mặt thách thức nội lực yếu, cần bứt phá để đạt mục tiêu 300 tỷ USD doanh thu và khẳng định vị thế toàn cầu.
Ngành công nghiệp công nghệ số Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh, với kỳ vọng trở thành trụ cột của nền kinh tế số trong những năm tới. Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng là bài toán về nội lực doanh nghiệp và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Tính đến hết năm 2025, tổng doanh thu toàn ngành đạt 215 tỷ USD, tăng tới 36% so với năm trước. Riêng mảng xuất khẩu phần cứng và điện tử đóng góp khoảng 172 tỷ USD, tăng 29%. Số lượng doanh nghiệp công nghệ số cũng đạt khoảng 80.000, tăng 10% so với năm 2024. Đây là những tín hiệu tích cực, cho thấy đà mở rộng nhanh của ngành trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu.
Ngành công nghệ số Việt Nam tăng trưởng mạnh nhưng đối mặt thách thức nội lực yếu, cần bứt phá để đạt mục tiêu 300 tỷ USD
Tuy nhiên, nếu nhìn sâu vào cấu trúc tăng trưởng, có thể thấy phần lớn giá trị vẫn đến từ khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Trong 4 tháng đầu năm 2026, khu vực FDI tạo ra tới 63,7 tỷ USD trên tổng 65,1 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu của ngành. Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp nội địa chỉ đóng góp khoảng 1,4 tỷ USD, tương đương hơn 2% – một con số cho thấy khoảng cách lớn về năng lực cạnh tranh.
Không chỉ vậy, mức độ hiện diện quốc tế của doanh nghiệp công nghệ Việt Nam vẫn còn rất hạn chế. Trong hơn 80.000 doanh nghiệp, chỉ có hơn 2.000 doanh nghiệp mở rộng ra thị trường nước ngoài, chiếm khoảng 2,5%. Tỷ lệ này thấp hơn đáng kể so với các quốc gia như Trung Quốc, nơi phần lớn doanh nghiệp đã và đang triển khai chiến lược toàn cầu hóa.
Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng lực lượng doanh nghiệp đủ sức cạnh tranh quốc tế, nếu Việt Nam muốn trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ số của khu vực. Nhận thức rõ điều đó, Chính phủ đã liên tiếp ban hành các chương trình và đề án lớn trong năm 2026 nhằm tạo cú hích cho ngành.
Theo mục tiêu được đề ra, đến năm 2030, doanh thu toàn ngành phải đạt tối thiểu 300 tỷ USD, tương đương mức tăng hơn 50% so với hiện tại. Để đạt được, ngành cần duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 10,96% mỗi năm. Đồng thời, số lượng doanh nghiệp công nghệ số dự kiến tăng lên 100.000, trong đó hình thành ít nhất 5 doanh nghiệp quy mô ngang tầm các nước tiên tiến.
Song song đó, một đề án riêng hướng tới việc đưa doanh nghiệp công nghệ Việt Nam ra thị trường toàn cầu đặt mục tiêu có ít nhất 5.000 doanh nghiệp có doanh thu quốc tế. Trong số này, 60 doanh nghiệp đạt doanh thu trên 20 triệu USD mỗi năm và ít nhất 5 doanh nghiệp đạt mốc 1 tỷ USD. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm nâng cao vị thế của doanh nghiệp Việt trên bản đồ công nghệ thế giới.
Ở góc độ hạ tầng, các mục tiêu cũng rất tham vọng: bổ sung ít nhất 6 tuyến cáp quang biển, phủ sóng 5G tới 99% dân số, phát triển tối thiểu 5 trung tâm dữ liệu quy mô lớn, làm chủ 70% công nghệ chiến lược và đưa Việt Nam vào nhóm 3 quốc gia dẫn đầu Đông Nam Á về trí tuệ nhân tạo.
Theo đánh giá của các chuyên gia, hệ sinh thái công nghệ số Việt Nam đang hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi để bứt phá. Doanh nghiệp trong nước đã bắt đầu tham gia sản xuất linh kiện công nghệ cao, trong khi các tập đoàn lớn từng bước khẳng định năng lực ở mảng phần mềm và dịch vụ số. Bên cạnh đó, làn sóng khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực như AI, dữ liệu lớn, blockchain hay chuyển đổi số trong y tế, giáo dục, nông nghiệp đang tạo thêm động lực tăng trưởng mới.
Dù vậy, bài toán dài hạn không chỉ nằm ở những “người khổng lồ”, mà còn ở khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đây mới là lực lượng chiếm đa số và đóng vai trò nền tảng trong hệ sinh thái. Nếu được hỗ trợ đúng cách về vốn, hạ tầng và chính sách, khu vực này có thể trở thành động lực tăng trưởng bền vững cho toàn ngành.
Một yếu tố then chốt khác là nguồn nhân lực. Sau nhiều năm thúc đẩy giáo dục STEM, Việt Nam đã ghi nhận tín hiệu tích cực khi hơn một nửa thí sinh đăng ký xét tuyển có nguyện vọng vào các ngành liên quan. Nếu xu hướng này tiếp tục, mục tiêu đạt khoảng 3 triệu nhân lực công nghệ vào năm 2030 hoàn toàn khả thi, dù vẫn là thách thức lớn.
Tuy nhiên, phát triển nhân lực không chỉ dừng ở đào tạo trình độ cao. Nhu cầu về lực lượng lao động kỹ thuật, được đào tạo nghề bài bản và có thể tham gia thị trường ngay sau tốt nghiệp, cũng ngày càng quan trọng. Một cơ cấu nhân lực cân bằng sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Nhìn tổng thể, ngành công nghiệp công nghệ số Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá. Nhưng để biến mục tiêu thành hiện thực, không chỉ cần tốc độ tăng trưởng, mà còn cần nâng cao chất lượng tăng trưởng, phát triển nội lực doanh nghiệp và xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực sự hiệu quả. Đây sẽ là “bài kiểm tra” quyết định cho tham vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia công nghệ số hàng đầu vào năm 2045.
T. Long (Tổng hợp)
Doanh nghiệp và Hội nhập