Trong dệt nhuộm, nước không chỉ là nguyên liệu đầu vào mà còn kéo theo hàng loạt chi phí về năng lượng, hóa chất và xử lý nước thải. Khi yêu cầu sản xuất xanh ngày càng rõ nét, sử dụng nước hiệu quả đang trở thành một phần trong bài toán nâng năng suất và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.
Trong một nhà máy dệt nhuộm, nước xuất hiện ở nhiều công đoạn của quá trình xử lý vải. Từ giặt, tẩy, nhuộm đến hoàn tất, mỗi công đoạn đều có yêu cầu khác nhau về lượng và chất lượng nước.
Chính vì vậy, tiết kiệm nước không đơn giản là tìm cách giảm lượng nước sử dụng. Điều doanh nghiệp cần hướng tới là sử dụng nước hợp lý hơn, hạn chế những phần tiêu hao không cần thiết nhưng vẫn bảo đảm chất lượng sản phẩm.
Đây cũng là cách tiếp cận gần với bài toán năng suất: cùng một lượng sản phẩm, cùng yêu cầu chất lượng nhưng sử dụng ít tài nguyên hơn.
Không chỉ là câu chuyện của môi trường
Nước thường được nhìn như một yếu tố môi trường trong hoạt động dệt nhuộm. Tuy nhiên, nếu nhìn sâu vào quá trình sản xuất, mỗi lượng nước tiết giảm hợp lý còn liên quan đến nhiều khoản chi phí khác.
Nước được sử dụng trong sản xuất phải được bơm, vận chuyển và ở một số công đoạn phải gia nhiệt. Sau quá trình sản xuất, nước thải tiếp tục được thu gom và xử lý. Vì vậy, sử dụng nước hiệu quả có thể giúp doanh nghiệp giảm đồng thời áp lực lên nhiều khâu trong nhà máy.
Trung tâm Sản xuất sạch hơn Việt Nam nhận định, việc sử dụng hiệu quả tài nguyên trong doanh nghiệp không chỉ mang lại lợi ích về môi trường mà còn tạo giá trị kinh tế. Qua đánh giá tại các nhà máy trong giai đoạn gần đây, các giải pháp sản xuất sạch hơn và sử dụng hiệu quả tài nguyên đã giúp doanh nghiệp tiết kiệm nước, năng lượng và giảm chi phí.
Với ngành dệt may, hướng đi này càng được chú ý khi sức ép về giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và minh bạch chuỗi cung ứng ngày càng lớn. Thông tin mới được Chương trình quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững đăng tải cuối tháng 8/2026 cũng cho thấy, ngành dệt may đang đẩy mạnh chuyển đổi theo hướng sản xuất xanh và kinh tế tuần hoàn, trong đó sử dụng hiệu quả nước, năng lượng và nguyên liệu được xem là những nội dung quan trọng.
Từ từng công đoạn đến hiệu quả cả nhà máy
Một trong những việc doanh nghiệp có thể làm trước khi đầu tư công nghệ mới là nhìn lại cách nước đang được sử dụng trong từng công đoạn.
Thay vì chỉ theo dõi tổng lượng nước tiêu thụ của nhà máy, doanh nghiệp có thể đo lường theo từng khu vực, từng thiết bị hoặc từng công đoạn. Cách làm này giúp nhận diện những điểm sử dụng nước bất thường, rò rỉ hoặc những thao tác chưa được chuẩn hóa.
Trong trường hợp phù hợp, doanh nghiệp có thể tối ưu số lần giặt, xả; điều chỉnh lượng nước theo từng mẻ sản xuất hoặc nghiên cứu tuần hoàn, tái sử dụng một số dòng nước.
Tuy nhiên, giảm nước không đồng nghĩa với giảm bằng mọi giá. Nếu lượng nước được cắt giảm làm ảnh hưởng đến độ sạch, màu sắc hoặc chất lượng vải, doanh nghiệp có thể phải xử lý lại sản phẩm. Khi đó, phần chi phí tiết kiệm được từ nước lại chuyển thành chi phí sửa lỗi, tiêu hao thêm hóa chất, năng lượng và thời gian sản xuất.
Vì vậy, hiệu quả phải được tính trên cả quá trình. Một giải pháp tốt là giải pháp giúp giảm tiêu hao tài nguyên nhưng vẫn giữ ổn định chất lượng và năng suất.
Thực tế tại Khu công nghiệp Bảo Minh, nơi có đặc thù sản xuất dệt nhuộm, cũng cho thấy tiết kiệm nước đang được gắn với việc ứng dụng công nghệ xử lý và tái sử dụng nước. Theo thông tin được cơ quan chức năng đăng tải, nước thải sau xử lý được lọc và tái sử dụng, qua đó góp phần giảm lượng nước tiêu thụ tại khu công nghiệp.
Một hướng khác là đầu tư vào công nghệ sản xuất ít nước hơn. Tuy nhiên, đây thường là bài toán cần tính toán kỹ về vốn đầu tư, khả năng tương thích với thiết bị hiện có và hiệu quả thực tế đối với từng loại sản phẩm.
Câu chuyện của PPJ Group là một ví dụ đáng chú ý. Theo đơn vị chức năng, doanh nghiệp đang triển khai các công nghệ như Laser, Eflow, Ozone và SmartLab trong sản xuất; doanh nghiệp cho biết những công nghệ này giúp giảm đáng kể lượng nước tiêu thụ, đồng thời giảm hóa chất và tăng năng suất.
Điểm quan trọng từ những mô hình này không nằm ở việc doanh nghiệp nào cũng phải đầu tư giống nhau, mà ở cách tiếp cận: đo lường mức tiêu hao, xác định điểm lãng phí và lựa chọn giải pháp phù hợp với quy trình sản xuất.
Với những doanh nghiệp chưa có điều kiện đầu tư lớn, việc kiểm soát rò rỉ, chuẩn hóa thao tác cấp - xả nước, theo dõi định mức theo từng công đoạn cũng có thể là những bước cải tiến ban đầu.
Khi dữ liệu được thu thập đầy đủ, doanh nghiệp sẽ có cơ sở để tính toán bước tiếp theo: cải tiến quy trình, thay đổi thiết bị hay đầu tư hệ thống tuần hoàn, tái sử dụng nước.
Trong bối cảnh dệt may Việt Nam chuyển mạnh sang sản xuất xanh, tiết kiệm nước vì thế không còn là câu chuyện riêng của bộ phận môi trường. Đó là vấn đề liên quan trực tiếp đến sản xuất, kỹ thuật, chất lượng và quản trị chi phí.
Một mét khối nước được sử dụng đúng chỗ không chỉ giúp doanh nghiệp giảm áp lực lên tài nguyên. Nếu đi cùng quy trình ổn định, chất lượng được kiểm soát và thời gian sản xuất được tối ưu, khoản tiết kiệm ấy còn trở thành một phần của năng suất.
Đối với doanh nghiệp dệt nhuộm, bài toán cuối cùng không phải là dùng ít nước nhất, mà là tạo ra sản phẩm đạt yêu cầu với lượng nước hợp lý nhất.
Hùng Anh /Chất lượng Việt Nam