Sau nhiều ngày liên tiếp phát tín hiệu sẵn sàng mở một chiến dịch quân sự mới nhằm vào Iran, Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ chuyển hướng sang ngoại giao khi tuyên bố các cuộc đàm phán với Tehran sẽ bắt đầu từ chiều 3-8.
Quyết định được đưa ra sau khi Washington hủy kế hoạch về điều mà ông Trump gọi là "cuộc tấn công lớn nhất kể từ Thế chiến II", trong bối cảnh xuất hiện những tín hiệu mới liên quan đến eo biển Hormuz và chương trình hạt nhân Iran.
Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu trên chuyên cơ Air Force One ngày 2-8. Ảnh: Reuters
Phát biểu trên chuyên cơ Air Force One ngày 2-8, ông Trump cho biết Mỹ đã chuẩn bị cho chiến dịch quân sự nhưng quyết định dừng lại để tạo cơ hội cho đối thoại.
"Nếu triển khai, đó sẽ là cuộc tấn công lớn nhất kể từ Thế chiến II, nhưng hiện chúng tôi sẽ xem liệu có thể đạt được một thỏa thuận hay không. Tôi không mong muốn chiến tranh cướp đi thêm nhiều sinh mạng."
Theo ông Trump, các cuộc đàm phán sẽ bắt đầu từ chiều 3-8, song ông không tiết lộ địa điểm hay thành phần tham gia. Ông cũng từ chối đưa ra thời hạn để Tehran đạt được thỏa thuận, dù trước đó yêu cầu Iran nhanh chóng hoàn tất một thỏa thuận nhằm mở lại Eo biển Hormuz và giải quyết bế tắc về chương trình hạt nhân.
Tổng thống Mỹ cho biết quyết định tạm dừng chiến dịch quân sự một phần xuất phát từ đề nghị của các đồng minh Trung Đông. Theo lời ông, Thái tử Ả rập Saudi Mohammed bin Salman bày tỏ mong muốn tiếp tục theo đuổi giải pháp ngoại giao vì "không ai biết những cuộc tấn công đó sẽ dẫn tới đâu", phản ánh lo ngại xung đột có thể lan rộng trong khu vực.
Việc Nhà Trắng nối lại nỗ lực ngoại giao diễn ra trong bối cảnh eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) giao dịch toàn cầu trước khi chiến sự bùng phát, tiếp tục là tâm điểm căng thẳng. Việc Iran trên thực tế hạn chế hoạt động qua tuyến hàng hải này trong nhiều tháng qua đã khiến giá năng lượng biến động mạnh. Sau tuyên bố của ông Trump, giá dầu Brent giao tháng 10 có thời điểm giảm hơn 7% trong phiên giao dịch đầu tuần, sau khi tăng gần 25% trong tháng 7.
Từ phía Iran, Ngoại trưởng Abbas Araghchi cho biết các cuộc đàm phán với Oman về cơ chế hàng hải tại eo biển Hormuz đã bước vào "giai đoạn cuối". Tuy nhiên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei khẳng định các cuộc trao đổi hiện chỉ tập trung vào việc xây dựng một tuyến lưu thông mới qua eo biển, chứ chưa liên quan đến quyết định mở hay đóng Hormuz. Ông cũng cho rằng việc tuyến hàng hải này bị gián đoạn là hệ quả từ các hành động của Mỹ.
Những động thái mới đánh dấu thêm một lần Washington và Tehran quay trở lại đối thoại sau nhiều tháng leo thang quân sự. Hồi tháng 6, hai bên từng đạt được một bản ghi nhớ ban đầu nhưng nhanh chóng đổ vỡ vì bất đồng liên quan đến Hormuz. Cuối tháng 7, Mỹ và Iran tiếp tục tạm dừng các cuộc tấn công để tạo cơ hội cho ngoại giao, song lệnh ngừng bắn lại sụp đổ sau vụ Tehran phóng nhiều tên lửa đạn đạo vào căn cứ quân sự Mỹ tại Jordan.
Triển vọng đối thoại vẫn còn bỏ ngỏ
Trong thời gian xung đột, Iran và các lực lượng đồng minh đã mở rộng các cuộc tấn công nhằm vào nhiều đối tác của Mỹ tại Trung Đông, trong khi gián đoạn tại Eo biển Hormuz tiếp tục gây sức ép lên thị trường năng lượng. Trước nguy cơ chiến sự lan rộng, các đại sứ quán Mỹ trong khu vực cuối tuần qua cũng khuyến cáo công dân chuẩn bị cho khả năng hủy chuyến bay, đóng cửa không phận và các gián đoạn đi lại khác.
Bên cạnh Ả rập Saudi, Oman tiếp tục đóng vai trò trung gian trong các nỗ lực giảm căng thẳng. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã điện đàm với Ngoại trưởng Ả rập Saudi Faisal bin Farhan để thảo luận các biện pháp hạ nhiệt tình hình. Trong khi đó, ông Zev Elkin, thành viên nội các an ninh của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, cho biết đang xuất hiện "một hướng đi nào đó hướng tới thỏa thuận giữa Iran và Oman", song Israel vẫn tiếp tục theo dõi sát tiến trình này.
Bộ trưởng Năng lượng Israel Eli Cohen khẳng định Tel Aviv vẫn phối hợp chặt chẽ với Washington, nhưng nhấn mạnh Israel sẽ hành động nếu Iran tìm cách khôi phục chương trình hạt nhân hoặc phát triển năng lực tên lửa đạn đạo, bất kể có đạt được thỏa thuận hay không.
Dù các bên đều phát tín hiệu sẵn sàng đối thoại, nhiều chuyên gia cho rằng tiến trình này vẫn còn không ít trở ngại. Theo ông Vali Nasr, chuyên gia về Iran tại Đại học Johns Hopkins, việc Washington quay trở lại con đường ngoại giao cho thấy cả lựa chọn quân sự lẫn ngoại giao đều chưa tạo ra lối ra rõ ràng cho cuộc khủng hoảng. Ông nhận định: "Hiện chưa có con đường rõ ràng, dù là ngoại giao hay quân sự, có thể giúp ông Trump đạt tới điểm mà ông có thể tuyên bố chiến thắng".
Trong khi đó, bà Suzanne Maloney, Phó Chủ tịch phụ trách chính sách đối ngoại của Viện Brookings, cho rằng việc đạt được một thỏa thuận vừa bảo đảm tự do hàng hải qua Eo biển Hormuz vừa đáp ứng lợi ích của các bên "sẽ không nhanh và cũng không dễ", đồng thời nhận định vẫn còn bỏ ngỏ liệu chính quyền Mỹ có đủ nguồn lực cũng như sự tập trung cần thiết để theo đuổi tiến trình này đến cùng hay không.
Ngọc Lâm /Báo Hànộimới