Vi phạm sở hữu trí tuệ đang trở thành vấn đề nhức nhối, nhất là trên không gian mạng. Hành vi này không còn bó hẹp ở một vài lĩnh vực đơn lẻ mà đã lan rộng, xâm phạm nghiêm trọng đến bản quyền từ phim, âm nhạc, trò chơi điện tử, sở hữu công nghiệp, nhãn hiệu hàng hóa, dữ liệu số, trí tuệ nhân tạo (AI), cho đến các sáng chế và sản phẩm khoa học, công nghệ tiên tiến… Thực trạng này đòi hỏi cần có công cụ pháp lý mạnh mẽ để xử lý, răn đe và ngăn chặn.
.jpg)
Công an tỉnh Hưng Yên thu giữ các tài liệu trong vụ 23 đối tượng bị khởi tố liên quan đến hành vi xâm phạm bản quyền. Ảnh: Bộ Công an
Vi phạm diễn biến phức tạp, tinh vi
Mới đây, Công an tỉnh Hưng Yên phối hợp với Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm công nghệ cao (Bộ Công an) bắt giữ, khám xét khẩn cấp và khởi tố bị can đối với 23 đối tượng tại nhiều tỉnh, thành phố liên quan đến hành vi xâm phạm bản quyền. Các đối tượng sử dụng công nghệ cao để xâm phạm bản quyền và tổ chức đánh bạc qua các website, như: CakhiaTV, RakhoiTV, CaheoTV. Đường dây này hoạt động chuyên nghiệp trên môi trường mạng, các thành viên không quen biết nhau, sử dụng ứng dụng tự xóa tin nhắn và ví điện tử ẩn danh để điều hành.
Theo điều tra, các đối tượng tập trung xâm phạm bản quyền các giải bóng đá lớn như: Ngoại hạng Anh, UEFA Champions League... và đang lên kế hoạch xâm phạm bản quyền World Cup 2026 thì bị lực lượng chức năng triệt phá.
Tại tỉnh Ninh Bình, Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an tỉnh ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố hai bị can Trần Công Tùng và Lã Văn Ước, thu giữ hơn 5.000 đôi giày, dép thể thao giả mạo nhãn hiệu, với tổng trị giá hơn 3,7 tỷ đồng. Trước đó, trên toàn quốc, lực lượng công an đã phá nhiều vụ án với loại tội phạm này.
Theo số liệu từ Cục Xuất bản, In và Phát hành (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), vi phạm bản quyền trên môi trường số đang gây thiệt hại ước tính khoảng 7.000 tỷ đồng mỗi năm. Con số này không chỉ thiệt hại về mặt tài chính đơn thuần mà còn là hồi chuông cảnh báo về sự suy giảm niềm tin đối với môi trường đầu tư, kinh doanh.
Thời gian qua, mặc dù công tác phòng, chống xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đã đạt nhiều kết quả tích cực, với hàng loạt vụ việc được phát hiện và xử lý, song tình trạng vi phạm vẫn diễn biến phức tạp, tinh vi. Thậm chí, có những đối tượng xây dựng cả “hệ sinh thái vi phạm” khép kín, liên kết giữa website, mạng xã hội, ứng dụng OTT, quảng cáo trực tuyến và thanh toán điện tử.
Các hệ thống này sử dụng máy chủ đặt ở nước ngoài, liên tục thay đổi tên miền, địa chỉ IP để tránh bị phát hiện. Thực trạng này gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp và môi trường đầu tư.
Cần nhiều giải pháp đồng bộ để răn đe, ngăn chặn
Để tạo chuyển biến rõ rệt trong công tác phòng, chống xâm phạm bản quyền, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5-5-2026 về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; yêu cầu các bộ, ngành, địa phương triển khai quyết liệt các biện pháp đấu tranh. Theo chỉ đạo, các lực lượng chức năng đã đồng loạt ra quân từ ngày 7-5 đến 30-5 với tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”.
Tại Hội nghị sơ kết tình hình thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh cho biết, từ ngày 7-5 đến 30-5, các lực lượng chức năng đã phát hiện khoảng 2.036 vụ việc vi phạm. Trong đó, 1.616 vụ đã bị xử lý hành chính với tổng số tiền xử phạt gần 17,9 tỷ đồng. Trị giá hàng hóa vi phạm bị xử lý lên tới hơn 115,5 tỷ đồng. Có trên 1.600 tổ chức, cá nhân bị xử lý theo quy định của pháp luật.
Các cơ quan chức năng đã ngăn chặn truy cập đối với 1.073 website vi phạm, gồm 263 website phim lậu, 177 website truyện lậu, 612 trang truyền hình trái phép và 21 website bán hàng có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.
Bên cạnh xử lý hành chính, các cơ quan chức năng đã khởi tố 44 vụ án liên quan đến hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; 43 vụ án đã được phê duyệt quyết định khởi tố; 5 vụ án đã được truy tố; 4 vụ được tòa án thụ lý và đưa ra xét xử với 4 bị can…
Nhiều doanh nghiệp cho rằng, thiệt hại từ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ không chỉ là thiệt hại đơn thuần về kinh tế, mà còn làm giảm động lực đầu tư cho nghiên cứu, sáng tạo và đổi mới công nghệ. Vì vậy, cần có các giải pháp đồng bộ để răn đe, ngăn chặn.
Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) Trần Lê Hồng cho biết, Bộ Khoa học và Công nghệ đã trình Thủ tướng Chính phủ dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 99/2013/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp. Trong đó, đáng chú ý là việc bổ sung thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp cho một số cơ quan có liên quan và bổ sung biện pháp ngăn chặn truy cập tên miền xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp để đẩy nhanh quá trình xử lý vi phạm.
Luật sư Vũ Thị Hảo (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) cho rằng, cần tăng khung hình phạt đối với các hành vi xâm phạm bản quyền có tính chất chuyên nghiệp, thu lợi lớn hoặc tái phạm nhiều lần. Đồng thời, cơ quan quản lý cần có quy định chặt chẽ hơn về trách nhiệm của các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian, mạng xã hội, nền tảng lưu trữ và chia sẻ nội dung, hoàn thiện cơ chế buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm và phối hợp cung cấp dữ liệu cho cơ quan chức năng.
Bên cạnh đó, Nghị định số 341/2025/NĐ-CP ngày 26-12-2025 quy định xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan đã nâng đáng kể mức xử phạt đối với nhiều hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan. Tuy nhiên, với các website phim lậu, bóng đá lậu hoặc nền tảng chia sẻ nội dung trái phép, cần áp dụng biện pháp truy thu, tịch thu toàn bộ doanh thu từ quảng cáo, tài trợ, thuê bao và các nguồn thu khác có được từ hành vi vi phạm.
Phương Thảo /HNMO