Hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng mạnh trong 7 tháng đầu năm 2026 khi tổng kim ngạch đạt gần 660 tỷ USD, tăng 28,1% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, phía sau bức tranh tăng trưởng tích cực là những tín hiệu cần lưu ý về nhập siêu, sự phụ thuộc lớn vào khu vực FDI và áp lực nhập khẩu nguyên liệu phục vụ sản xuất. Điều này cho thấy nền kinh tế đang bước vào giai đoạn mở rộng quy mô nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước.
Xuất nhập khẩu duy trì đà tăng trưởng, thương mại hóa khởi sắc
Theo báo cáo tình hình kinh tế - xã hội tháng 7 và bảy tháng đầu năm 2026 của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa đạt 659,58 tỷ USD, tăng 28,1% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là một trong những mức tăng trưởng cao nhất trong những năm gần đây, phản ánh sự phục hồi của thương mại quốc tế cũng như khả năng tận dụng tốt các hiệp định thương mại tự do của doanh nghiệp Việt Nam. Riêng trong tháng 7, kim ngạch xuất khẩu đạt 53,08 tỷ USD, tăng 4,5% so với tháng trước, cho thấy hoạt động sản xuất và giao thương tiếp tục được duy trì ổn định. Lũy kế bảy tháng, xuất khẩu đạt 319,53 tỷ USD, tăng 21,7%.
Khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tiếp tục giữ vai trò động lực chính của xuất khẩu khi đạt 255,89 tỷ USD, chiếm tới 80,1% tổng kim ngạch và tăng 26,4% so với cùng kỳ. Trong khi đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 63,64 tỷ USD, tăng 5,8%, chiếm gần 20% tổng kim ngạch xuất khẩu. Chênh lệch này cho thấy dư địa để nâng cao năng lực sản xuất, chế biến và xuất khẩu của doanh nghiệp nội địa vẫn còn rất lớn.
Cơ cấu xuất khẩu tiếp tục phản ánh xu hướng chuyển dịch sang các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo, nhóm hàng này đạt 287,91 tỷ USD, chiếm hơn 90% tổng kim ngạch xuất khẩu, khẳng định vai trò trụ cột của lĩnh vực sản xuất công nghiệp trong tăng trưởng thương mại. Trong khi đó, nhóm nông, lâm, thủy sản vẫn duy trì vị trí quan trọng với tổng kim ngạch gần 30 tỷ USD, góp phần đa dạng hóa cơ cấu hàng hóa xuất khẩu và phát huy lợi thế của nền kinh tế nông nghiệp.
Nhập khẩu tăng mạnh phản ánh nhu cầu mở rộng sản xuất
Ở chiều ngược lại, nhập khẩu hàng hóa ghi nhận tốc độ tăng nhanh hơn xuất khẩu. Trong tháng 7, kim ngạch nhập khẩu đạt 56,67 tỷ USD, tăng 6,1% so với tháng trước. Tính chung bảy tháng, nhập khẩu đạt 340,05 tỷ USD, tăng tới 34,8% so với cùng kỳ năm trước.
Việc nhập khẩu tăng mạnh chủ yếu đến từ nhu cầu nguyên vật liệu, máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất và đầu tư. Trong cơ cấu nhập khẩu, nhóm tư liệu sản xuất chiếm tới 94,1% tổng kim ngạch, trong đó máy móc, thiết bị và phụ tùng chiếm 56,9%, còn nguyên, nhiên, vật liệu chiếm 37,2%.
Diễn biến này cho thấy doanh nghiệp đang đẩy mạnh mở rộng năng lực sản xuất để đáp ứng nhu cầu của thị trường trong nước và các đơn hàng xuất khẩu. Đây là tín hiệu tích cực đối với tăng trưởng công nghiệp, song cũng phản ánh mức độ phụ thuộc đáng kể vào nguồn nguyên liệu và thiết bị nhập khẩu. Điều này đồng nghĩa với việc nếu chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục biến động hoặc chi phí logistics tăng cao, hoạt động sản xuất trong nước sẽ chịu nhiều sức ép hơn.
Nâng cao giá trị gia tăng để hướng tới tăng trưởng bền vững
Trong bức tranh thương mại 7 tháng đầu năm nổi bật là cán cân thương mại chuyển sang trạng thái nhập siêu 20,52 tỷ USD, trong khi riêng tháng 7 nhập siêu 3,59 tỷ USD. Theo Cục Thống kê, nguyên nhân chủ yếu là nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu, máy móc và hàng hóa phục vụ sản xuất, đầu tư tăng mạnh.
Xét theo thị trường, Hoa Kỳ tiếp tục là đối tác xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 104,7 tỷ USD, trong khi Trung Quốc vẫn là thị trường nhập khẩu lớn nhất với 138,6 tỷ USD. Điều này phản ánh vai trò của Việt Nam trong chuỗi cung ứng khu vực, khi vừa là trung tâm sản xuất hàng xuất khẩu, vừa phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu từ các nền kinh tế lớn.
Cơ cấu hàng hóa cũng cho thấy xuất khẩu vẫn tập trung vào các nhóm ngành có thế mạnh như điện tử, máy tính và linh kiện, máy móc thiết bị, điện thoại, dệt may, phương tiện vận tải và gỗ cùng sản phẩm gỗ. Trong bảy tháng đầu năm, có tới 31 mặt hàng đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD, chiếm 93% tổng kim ngạch xuất khẩu, phản ánh sự tập trung vào các ngành hàng có năng lực cạnh tranh quốc tế.
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều biến động, kết quả xuất nhập khẩu tích cực là nền tảng quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong năm 2026. Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng bền vững, Việt Nam cần tiếp tục nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, phát triển công nghiệp hỗ trợ, tăng hàm lượng giá trị gia tăng trong sản phẩm xuất khẩu và giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu. Đây sẽ là yếu tố quyết định giúp hoạt động thương mại không chỉ tăng về quy mô mà còn nâng cao chất lượng tăng trưởng trong những năm tới.
Minh Khuê /Kinh tế và Đồ uống