Từ những vườn chuối xanh mướt ở xã Bàu Hàm đến nhà máy chế biến trái cây cấp đông tại xã Xuân Ðông, nhiều nông dân, doanh nhân ở Ðồng Nai đang nâng cao giá trị bằng liên kết sản xuất, chế biến sâu và mở rộng thị trường xuất khẩu.
Sợi chuối phơi khô làm sản phẩm thủ công mỹ nghệ xuất khẩu
Họ đang góp phần đưa trái cây Việt Nam cạnh tranh trên thị trường quốc tế; đồng thời mở ra hướng phát triển bền vững cho ngành nông nghiệp địa phương.
Ðưa chuối Ðồng Nai ra thị trường quốc tế
Giữa những vườn chuối già Nam Mỹ xanh tốt trên vùng đất đá xã Bàu Hàm, ông Lý Minh Hùng, Giám đốc Hợp tác xã liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản sạch Thanh Bình, vẫn ngày ngày đi kiểm tra từng buồng chuối trước vụ thu hoạch. Ông chính là người đã góp phần đưa chuối Đồng Nai vươn ra thị trường quốc tế. Đồng thời mở ra hướng đi mới khi biến những phụ phẩm từ cây chuối thành các sản phẩm có giá trị như sợi chuối và bột chuối xuất khẩu sang Nhật Bản.
Sinh ra và lớn lên trên quê hương gắn bó với nghề nông, ông Hùng sớm nhận ra muốn nông dân sống được với cây trồng thì điều quan trọng không chỉ là sản xuất giỏi mà còn phải có đầu ra ổn định. Chính suy nghĩ ấy thôi thúc ông nhiều năm tìm hiểu thị trường, học hỏi kinh nghiệm, kết nối doanh nghiệp và xây dựng vùng nguyên liệu đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu.
Khi cây chuối già Nam Mỹ chứng minh được khả năng thích nghi với điều kiện tự nhiên và đáp ứng yêu cầu của những thị trường khó tính, ông mạnh dạn mở rộng diện tích và vận động các hộ dân cùng tham gia liên kết sản xuất. Đến nay, vùng nguyên liệu do ông kết nối đã phát triển gần 500ha chuối xuất khẩu. Những buồng chuối được chăm sóc theo quy trình đồng bộ mang lại nguồn thu ổn định cho hợp tác xã; đồng thời tạo sinh kế cho nhiều hộ dân trên địa bàn.
Không dừng lại ở việc xuất khẩu chuối tươi, ông Hùng luôn trăn trở khi chứng kiến hàng ngàn thân chuối bị bỏ lại sau mỗi vụ thu hoạch. Với ông, đó không phải là phế phẩm mà là nguồn nguyên liệu còn nhiều tiềm năng. Sau nhiều lần nghiên cứu, thử nghiệm, những thân chuối tưởng chừng bỏ đi đã được chế biến thành sợi chuối phục vụ ngành thủ công mỹ nghệ và bột chuối xuất khẩu sang Nhật Bản.
“Tôi còn ấp ủ xây dựng một làng nghề gắn với cây chuối, nơi người dân vừa sản xuất, vừa chế biến để tạo ra nhiều sản phẩm giá trị cao phục vụ thị trường trong và ngoài nước” - ông Lý Minh Hùng cho hay.
Cấp đông trái cây xuất khẩu
Nếu ông Lý Minh Hùng chọn cây chuối thì ông Trương A Vùng, Giám đốc Công ty TNHH Trái cây Toàn Thắng (xã Xuân Đông), lại chọn đầu tư chế biến để kéo dài thời gian bảo quản trái cây Việt.
Sinh ra và lớn lên tại xã Xuân Đông, sau nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, ông Vùng nhận thấy tiềm năng lớn của ngành chế biến trái cây. Từ đó, ông quyết định đầu tư xây dựng nhà máy, phát triển lĩnh vực sơ chế, cấp đông và từng bước hướng đến chế biến sâu.
Theo ông Vùng, trái cây Việt Nam có chất lượng rất tốt, được nhiều thị trường trên thế giới ưa chuộng. Tuy nhiên, điểm yếu lớn nhất vẫn là khâu bảo quản sau thu hoạch chưa theo kịp tốc độ phát triển của vùng nguyên liệu. Mỗi khi vào vụ thu hoạch, tình trạng “được mùa, mất giá” thường xảy ra, khiến giá trị nông sản chưa được phát huy tương xứng.
Xuất phát từ thực tế đó, từ năm 2015, doanh nghiệp của ông chuyển hướng sang xuất khẩu các mặt hàng trái cây theo mùa như: sầu riêng, xoài, thanh long, thơm, mít, chôm chôm... dưới dạng sơ chế và cấp đông. Theo ông Vùng, đây là giải pháp giúp kéo dài thời gian bảo quản, giảm áp lực tiêu thụ trong mùa vụ và giữ được chất lượng sản phẩm khi đến tay người tiêu dùng.
Ông Trương A Vùng kể lại: Một trong những giai đoạn khó khăn nhất là thời điểm dịch Covid-19 bùng phát. Khi việc lưu thông hàng hóa gần như bị đình trệ, nhiều loại trái cây đứng trước nguy cơ bị hư vì không thể xuất khẩu. Khi đó, doanh nghiệp vẫn duy trì hoạt động thu mua, sơ chế và cấp đông nhờ sự hỗ trợ của các ngành chức năng và địa phương. Nhờ vậy, khi hoạt động xuất khẩu phục hồi, các lô hàng nhanh chóng được đưa ra thị trường, giúp doanh nghiệp phục hồi sản xuất, góp phần giải quyết đầu ra cho vùng nguyên liệu và tạo nguồn vốn để tiếp tục đầu tư mở rộng.
Theo ông Vùng, ngành chế biến trái cây của Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa phát triển. Trong vài năm tới, xu hướng không dừng lại ở sơ chế mà chuyển sang chế biến sâu nhằm tạo ra những sản phẩm có giá trị gia tăng cao, nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Vì vậy, doanh nghiệp đang đầu tư xây dựng nhà máy chế biến sâu, trong đó có công nghệ sấy thăng hoa để đa dạng hóa sản phẩm xuất khẩu.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, ông Vùng mong muốn các cơ quan chức năng tiếp tục tạo cơ chế thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực chế biến. Đồng thời, nông dân cần xây dựng vùng nguyên liệu sạch, sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn, hạn chế dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Chỉ khi nguyên liệu đạt chất lượng, sản phẩm chế biến mới đủ sức cạnh tranh ở những thị trường khó tính.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, hiện diện tích cây ăn trái của Ðồng Nai hơn 104 ngàn hécta, trong đó một số cây chủ lực tiếp tục tăng cả về diện tích và sản lượng như: xoài, chuối, sầu riêng và bưởi. Ðến tháng 6-2026, trên địa bàn thành phố có 270 mã số vùng trồng và 76 cơ sở đóng gói xuất khẩu sang: Trung Quốc, Hoa Kỳ, châu Âu, Australia, New Zealand, Thái Lan.
Tố Tâm /Báo Đồng Nai