Nhật Bản tiếp tục là một trong những thị trường tiêu thụ quan trọng của thủy sản Việt Nam, nhưng xuất khẩu cá ngừ sang thị trường này trong năm 2026 đang có dấu hiệu chững lại.
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), 7 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu cá ngừ sang Nhật Bản đạt hơn 22 triệu USD, chỉ tăng 1% so với cùng kỳ năm 2025. Diễn biến này cho thấy dư địa tăng trưởng theo sản lượng đang ngày càng thu hẹp.
Sự thiếu ổn định thể hiện rõ qua kết quả từng tháng, kim ngạch tháng 1 tăng tới 95%, nhưng tháng 2 giảm 30%, tháng 3 giảm tiếp 17%. Dù có thời điểm phục hồi, đến tháng 7 xuất khẩu lại giảm 9%, xuống khoảng 2,5 triệu USD. Nhu cầu tại Nhật Bản vẫn hiện hữu, song các đơn hàng chưa duy trì được nhịp tăng ổn định, cho thấy sự thận trọng của nhà nhập khẩu trong bối cảnh sức mua thay đổi.
Xuất khẩu cá ngừ Việt Nam sang Nhật Bản đang đứng trước yêu cầu chuyển từ tăng trưởng về sản lượng sang nâng cao giá trị và chất lượng sản phẩm
Trong cơ cấu sản phẩm, cá ngừ đông lạnh dạng loin, philê và thịt cắt khối thuộc mã HS0304 vẫn giữ vai trò chủ lực. Sáu tháng đầu năm, nhóm hàng này mang về hơn 10 triệu USD, tăng 10% so với cùng kỳ. Cá ngừ chế biến đạt gần 9 triệu USD, trong khi cá ngừ đóng hộp có tốc độ tăng khá nhưng quy mô còn nhỏ. Đáng chú ý, một phần sản phẩm đóng hộp được sử dụng làm thức ăn thú cưng thay vì phục vụ trực tiếp người tiêu dùng.
Đáng chú ý hơn, xu hướng nhập khẩu của Nhật Bản đang cho thấy sự thay đổi về chất. Trong 5 tháng đầu năm 2026, Nhật Bản chi gần 928 triệu USD nhập khẩu cá ngừ, tăng 14% về giá trị, nhưng khối lượng lại giảm tới 25%, còn khoảng 94.000 tấn. Khoảng cách này cho thấy giá trị mỗi đơn hàng đang tăng, đồng thời người mua có xu hướng ưu tiên sản phẩm chất lượng cao thay vì mở rộng khối lượng nhập khẩu.
Đây là tín hiệu vừa tích cực vừa đặt ra sức ép đối với doanh nghiệp Việt Nam. Nhật Bản vốn yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm, vệ sinh và truy xuất nguồn gốc. Khi thị trường chuyển sang xu hướng “nhập ít hơn nhưng chi nhiều hơn”, các sản phẩm giá thấp, chế biến đơn giản sẽ khó tạo lợi thế. Doanh nghiệp cần hướng tới các dòng cá ngừ chế biến sâu, ăn liền và sản phẩm chất lượng cao phục vụ phân khúc sashimi, sushi.
Cùng với đầu tư công nghệ, chất lượng nguyên liệu sẽ quyết định khả năng cạnh tranh lâu dài. Chuỗi khai thác, bảo quản sau thu hoạch, vận chuyển và chế biến cần được kiểm soát chặt để duy trì độ tươi, bảo đảm an toàn thực phẩm và đáp ứng yêu cầu chống khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Ngoài thị trường thực phẩm, phân khúc thức ăn thú cưng cao cấp cũng mở thêm hướng tiêu thụ cho cá ngừ Việt Nam.
Nhật Bản vì thế vẫn còn dư địa, nhưng cuộc chơi đang chuyển từ cạnh tranh về lượng sang cạnh tranh về giá trị. Khi xuất khẩu cá ngừ Việt Nam 7 tháng chỉ tăng 1%, trong khi tổng giá trị nhập khẩu cá ngừ của Nhật Bản tăng 14%, cơ hội rõ ràng nằm ở phân khúc chất lượng cao. Nâng tỷ trọng chế biến sâu, kiểm soát nguồn nguyên liệu và xây dựng sản phẩm phù hợp thị hiếu sẽ là chìa khóa để cá ngừ Việt Nam mở rộng giá trị tại thị trường khó tính này.
Hoàng Sơn /Doanh nghiệp và Hội nhập